ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ: ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ


Για πολλά χρόνια, υπήρχε η διαπίστωση ότι ορισμένες παθολογικές διαταραχές εμφανίζονται ταυτόχρονα σε ασθενείς. Αυτή η ομάδα διαταραχών, η οποία προηγουμένως καλείτο σύνδρομο Χ ή σύνδρομο αντοχής στην ινσουλίνη, αναφέρεται πλέον ως μεταβολικό σύνδρομο. Για να τεθεί η διάγνωση του μεταβολικού συνδρόμου, πρέπει να συνυπάρχουν τουλάχιστον 3 από τις ακόλουθες 5 παραμέτρους:
1. Κοιλιακή παχυσαρκία: περιφέρεια μέσης μεγαλύτερη των 101 cm στους άνδρες ή των 89 cm στις γυναίκες
2. Επίπεδα τριγλυκεριδίων άνω των 150 mg/dl
3. Επίπεδα HDL κάτω των 40 mg/dl στους άνδρες ή των 50 mg/dl στις γυναίκες
4. Αρτηριακή πίεση μεγαλύτερη από 130/85 mmHg ή εφαρμογή αντιϋπερτασικής αγωγής
5. Επίπεδα γλυκόζης αίματος άνω των 110 mg/dl

Παρόλο που η μεμονωμένη ύπαρξη κάποιου από τους ανωτέρω παράγοντες δεν αρκεί για τη διάγνωση του μεταβολικού συνδρόμου, οποιοσδήποτε από αυτούς τους παράγοντες αυξάνει τον κίνδυνο για την υγεία. Μάλιστα, ο κίνδυνος είναι ακόμα μεγαλύτερος εάν συνυπάρχουν περισσότεροι του ενός παράγοντες. Ταυτόχρονα, εφόσον ένας ασθενής παρουσιάζει κάποιον παράγοντα του συνδρόμου, έχει περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσει και τους υπόλοιπους. Στις ΗΠΑ, περίπου 1 στους 4 ενήλικες πληρούν τα κριτήρια διάγνωσης του συνδρόμου. Η συχνότητά του αυξάνεται με την ηλικία (από 7% στις ηλικίες 20 – 29 ετών σε 40% σε άτομα άνω των 60 ετών). Αντίστοιχα, στην Ευρώπη, 1 στους 6 ενήλικες πάσχουν από μεταβολικό σύνδρομο κατά μέσο όρο.

Τα αίτια του μεταβολικού συνδρόμου

1. Γενετικοί παράγοντες
2. Καθιστική ζωή
3. Παχυσαρκία
4. Πρότυπο διατροφής
5. Κάπνισμα
6. Αύξηση της ηλικίας

Ο κίνδυνος εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου είναι μεγαλύτερος σε άτομα με ιστορικό σακχαρώδους διαβήτη σε συγγενή πρώτου βαθμού, διαβήτη της κύησης και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Ακόμα, η σχετικά πρόσφατη εγκατάλειψη του μεσογειακού προτύπου διατροφής θεωρείται βασική παράμετρος της αυξητικής τάσης του μεταβολικού συνδρόμου στη χώρα μας.

Παθοφυσιολογικά δεδομένα

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, οι σακχαρούχες τροφές διασπώνται σε απλούστερα σάκχαρα (γλυκόζη και άλλα) κατά τη διαδικασία της πέψης. Με την αιματική κυκλοφορία, η προκύπτουσα γλυκόζη μεταφέρεται στα διάφορα σημεία του σώματος, όπου προσλαμβάνεται από τα κύτταρα για την παραγωγή ενέργειας. Η διαδικασία αυτή ρυθμίζεται από την ινσουλίνη. Με τη δράση της ινσουλίνης, τα κύτταρα κινητοποιούνται ώστε να προσλάβουν γλυκόζη. Όλοι οι ασθενείς, οι οποίοι πάσχουν από μεταβολικό σύνδρομο, εμφανίζουν αντοχή στην ινσουλίνη, δηλαδή μια κατάσταση μειωμένης ικανότητας των κυττάρων του οργανισμού να ανταποκρίνονται στην ορμόνη. Αποτέλεσμα της κατάστασης αυτής είναι να εισέρχονται ανεπαρκείς ποσότητες σακχάρων εντός των κυττάρων. Το πάγκρεας εκκρίνει προοδευτικά όλο και μεγαλύτερη ποσότητα ινσουλίνης, ώστε να διευκολυνθεί η μεταφορά της γλυκόζης εντός των κυττάρων. Παράλληλα, τα αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης προκαλούν αύξηση των τριγλυκεριδίων και άλλων λιπιδίων του αίματος. Επίσης, επηρεάζεται η νεφρική λειτουργία, προκαλώντας αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Στην τελική φάση, η ενδοκρινής λειτουργία του παγκρέατος αδυνατεί να παράσχει επαρκή επίπεδα της ορμόνης. Αυτό έχει ως συνέπεια την εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη.

Το μεταβολικό σύνδρομο είναι δυνατό να προκαλέσει σημαντικές επιπλοκές. Δεδομένου ότι οι ασθενείς είναι αρκετά πιθανό να πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ, εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο βλαβών στους οφθαλμούς, νεφρικής δυσλειτουργίας, νευρολογικών διαταραχών, στεφανιαίας νόσου και εγκεφαλικού επεισοδίου. Επίσης, τα αυξημένα επίπεδα της ινσουλίνης συνδέονται με υψηλότερη τάση σχηματισμού θρόμβων. Η υψηλή αρτηριακή πίεση, τα αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων και τα χαμηλά επίπεδα HDL αποτελούν παράγοντες κινδύνου για την πρόκληση αθηροσκλήρωσης. Παρόλο που η παχυσαρκία αυξάνει γενικά τον κίνδυνο διαφόρων παθολογικών καταστάσεων, πρόσφατες μελέτες αναφέρουν ότι η περιοχή του σώματος, όπου συγκεντρώνεται το επιπλέον λίπος, είναι εξίσου σημαντικός παράγοντας. Σε μια μελέτη περίπου 45 χιλιάδων γυναικών, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Circulation, αποκαλύφθηκε ότι ακόμα και γυναίκες φυσιολογικού σωματικού βάρους αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρδιοπάθεια ή καρκίνο, όταν εμφανίζουν κοιλιακή συσσώρευση λίπους. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, μια αύξηση στην περιφέρεια μέσης κατά τουλάχιστον 18 εκατοστά (από 71 σε 89 εκατοστά ή περισσότερο) διπλασίαζε τον κίνδυνο θανάτου από καρδιοπάθεια. Επίσης, οι γυναίκες με τη μεγαλύτερη περιφέρεια μέσης εμφάνιζαν κατά 63% μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου. Σε μια πρόσφατη μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Albert Einstein College of Medicine της Νέας Υόρκης, αξιολογήθηκε η σχέση των αυξημένων επιπέδων ινσουλίνης με την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού σε γυναίκες ασθενείς μετά την εμμηνόπαυση. Διαπιστώθηκε ότι οι γυναίκες, οι οποίες έπασχαν από μεταβολικό σύνδρομο για 3 – 5 χρόνια πριν τη διάγνωση του καρκίνου, είχαν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν τη νόσο σε σχέση με αυτές που δεν έπασχαν από μεταβολικό σύνδρομο (ή τουλάχιστον έπασχαν για μικρότερο χρονικό διάστημα). Επιπλέον, αποκαλύφθηκε σημαντική σύνδεση μεταξύ των αυξημένων επιπέδων γλυκόζης, τριγλυκεριδίων και τιμών διαστολικής πίεσης με τον καρκίνο του μαστού. Τα αποτελέσματα αυτά παρέχουν μια ικανοποιητική ερμηνεία του μηχανισμού, σύμφωνα με τον οποίο το αυξημένο σωματικό βάρος αποτελεί γνωστό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση αυτής της μορφής καρκίνου μετά την εμμηνόπαυση. Παλαιότερα, η σχέση του σωματικού βάρους και του καρκίνου του μαστού αποδιδόταν στα αυξημένα επίπεδα των οιστρογόνων. Μια άλλη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Neurology, προσδιορίζει μια μη αναμενόμενη συσχέτιση μεταξύ της κοιλιακής παχυσαρκίας και του κινδύνου εμφάνισης άνοιας. Κατά τη μελέτη αυτή παρακολουθήθηκαν περίπου 7 χιλιάδες άτομα, ηλικίας 40 – 45 ετών, για περίπου 36 χρόνια. Περίπου το 17% των ατόμων είχαν αναπτύξει νόσο Alzheimer ή κάποια άλλη μορφή άνοιας περί τη δεκαετία των 70 ετών. Τα άτομα με τη μεγαλύτερη περιφέρεια μέσης, κατά τη μέση ηλικία, είχαν τρεις φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν εμφανίσει άνοια. Αυτή είναι η πρώτη μελέτη, που συσχετίζει την κοιλιακή παχυσαρκία με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο λόγος περιφέρειας μέσης προς το ύψος αποτελεί έναν αξιόπιστο δείκτη του συνολικού κινδύνου για την υγεία. Η περιφέρεια μέσης θα πρέπει να είναι μικρότερη του μισού του ύψους του ατόμου. Σε αντίθετη περίπτωση, είναι περισσότερο πιθανό να έχει εναποτεθεί λίπος γύρω από τα εσωτερικά όργανα του σώματος, όπως στην καρδιά και στο ήπαρ. Το σπλαγχνικό λίπος φαίνεται ότι είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο, καθώς αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου.

Η θεραπεία του μεταβολικού συνδρόμου

Η θεραπεία του μεταβολικού συνδρόμου επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση του φαινομένου της αντοχής στην ινσουλίνη και στην αποκατάσταση οποιασδήποτε σχετικής διαταραχής. Το πρώτο βήμα της αντιμετώπισης περιλαμβάνει μεταβολές του τρόπου ζωής:
1. Φυσική δραστηριότητα. Η άσκηση συμβάλλει στη μείωση του σωματικού βάρους, βελτιώνει την ανταπόκριση των κυττάρων στην ινσουλίνη, αυξάνει τα επίπεδα της HDL και μειώνει την αρτηριακή πίεση. Η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας δεν χρειάζεται να είναι δραματική ώστε να προκύψουν τα οφέλη για την υγεία. Ακόμα και 30 λεπτά ζωηρού περπατήματος, τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας, συνήθως αρκούν.
2. Σωματικό βάρος. Η μείωση του σωματικού βάρους συμβάλλει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης, βελτιώνει την ευαισθησία των κυττάρων στην ινσουλίνη, μειώνει τα επίπεδα της κυκλοφορούσας ινσουλίνης στο αίμα και περιορίζει τον κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη τύπου ΙΙ. Σε παχύσαρκα άτομα, η απώλεια του σωματικού βάρους είναι σκόπιμο να φθάνει το 7 – 15% του αρχικού βάρους.
3. Πρότυπο διατροφής. Μια δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες (φρούτα, λαχανικά, δημητριακά) μπορεί να βοηθήσει στην υπέρβαση του φαινομένου της αντίστασης στην ινσουλίνη. Η καθημερινή κατανάλωση χυμού πορτοκαλιού συμβάλλει στη μείωση της διαστολικής πίεσης και βελτιώνει την ενδοθηλιακή λειτουργία. Οι διαταραχές των ενδοθηλιακών κυττάρων μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση θρομβώσεων, καρδιακών ή εγκεφαλικών επεισοδίων. Η ευεργετική επίδραση του χυμού πορτοκαλιού αποδίδεται στις αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχει. Ακόμα, σύμφωνα με μια μελέτη του Πανεπιστημίου του Harvard, η κατανάλωση δημητριακών (ειδικότερα πιτυρούχων τροφών) είναι σημαντική για την πρόληψη της υπέρτασης.
Επίσης, η διακοπή του καπνίσματος προσφέρει πλεονεκτήματα για την αντιμετώπιση της αντοχής στην ινσουλίνη και – παράλληλα – επιτυγχάνει αύξηση των επιπέδων της HDL.

Εφόσον οι μεταβολές του τρόπου ζωής δεν αποδειχθούν επαρκώς αποτελεσματικές για την αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου του μεταβολικού συνδρόμου, η κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία είναι απαραίτητη για την επάνοδο της αρτηριακής πίεσης και των λιπιδίων αίματος σε φυσιολογικά επίπεδα.

No comments: