ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ "ΤΙΚ" ΚΑΙ ΠΩΣ ΝΑ ΤΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΤΕ


Τα τικ διαφοροποιούνται ως προς τη σοβαρότητά τους και είναι δυνατό να χειροτερεύουν με την αύξηση της έντασης (κυρίως της ψυχικής), την κόπωση, όταν το άτομο είναι άρρωστο ή εξαιτίας ορισμένων φαρμάκων. Τα τικ, που αφορούν σε κινήσεις, καλούνται κινητικά, ενώ εκείνα, που περιλαμβάνουν ήχους, ονομάζονται φωνητικά. Τα τικ μπορεί να είναι είτε απλά είτε σύνθετα. Τα απλά κινητικά τικ οφείλονται σε μια ομάδα μυών, ενώ τα σύνθετα συνήθως οφείλονται σε περισσότερες μυϊκές ομάδες. Τα σύνθετα κινητικά τικ δεν είναι τόσο γρήγορα και μπορεί να δίδουν την εντύπωση ότι το άτομο εκτελεί την κίνηση σκόπιμα. Επίσης, τα σύνθετα φωνητικά τικ περιλαμβάνουν λόγο με μεγαλύτερο νόημα (όπως λέξεις) σε σύγκριση με τα απλά φωνητικά τικ. Επειδή τα κινητικά τικ είναι ακούσιες κινήσεις δεν είναι δυνατός ο συνειδητός έλεγχός τους. Παρόλο αυτά, ορισμένα άτομα αναφέρουν ότι αισθάνονται μια πίεση για την εκδήλωση της κίνησης, η οποία συχνά συνδέεται με καταστάσεις αυξημένου άγχους. Επίσης, μερικά άτομα είναι ικανά να καταστείλουν το τικ τους, αλλά αυτό μοιάζει σαν να προσπαθούν να αποφύγουν ένα φτέρνισμα – η ένταση μεγαλώνει και το τικ εκδηλώνεται τελικά. Τα κινητικά τικ συχνά αφορούν τους μύες του προσώπου, του κεφαλιού και του λαιμού. Η ανύψωση του ώμου είναι ένα από τα πιο κοινά κινητικά τικ. Άλλα συχνά τικ είναι η ρυτίδωση της μύτης, διάφορες κινήσεις του κεφαλιού, το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων, το δάγκωμα των χειλιών και οι μορφασμοί του προσώπου. Ακόμα, συχνά φωνητικά τικ αποτελούν το βήξιμο, ο «καθαρισμός» του λαιμού ή το ρουθούνισμα. 

Που οφείλονται τα τικ; 

Η αιτιολογία των τικ φαίνεται ότι συνδέεται με γενετικές και βιοχημικές διαταραχές στον εγκέφαλο. Παλαιότερα είχαν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες για την ερμηνεία τους (π.χ. ορισμένοι ψυχαναλυτές απέδιδαν υστερικά στοιχεία στα τικ). Συναισθηματικοί παράγοντες θεωρείτο ότι βρίσκονταν στη βάση της αιτιολογίας των τικ. Όμως, αυτές οι προσεγγίσεις σήμερα αμφισβητούνται και η σχετική έρευνα έχει στραφεί στη σημασία βιοχημικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Στον εγκέφαλο ατόμων με τικ διαπιστώθηκε η ύπαρξη τόσο λειτουργικών όσο και μορφολογικών ανωμαλιών. Διαταραχές στη λειτουργία των νευροδιαβιβαστών, δηλαδή των χημικών ουσιών που μεταδίδουν μηνύματα ανάμεσα στα εγκεφαλικά κύτταρα, πιστεύεται ότι συμβάλλουν στην εμφάνιση αυτών των εκδηλώσεων. Ειδικά οι νευροδιαβιβαστές ντοπαμίνη και σεροτονίνη έχουν προκαλέσει το ενδιαφέρον των ερευνητών σε αυτό το θέμα. Παράλληλα, οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει συγκεκριμένες μεταβολές στον εγκέφαλο των ατόμων, οι οποίες κυρίως αφορούν τα βασικά γάγγλια (μια περιοχή στον εγκέφαλο που συνδέεται με την κινητικότητα) και τον πρόσθιο κογχομετωπιαίο φλοιό. Τεχνικές απεικόνισης, με χρήση εφαρμογών της Πυρηνικής Ιατρικής (ΡΕΤ, SPECT), αποκάλυψαν ανώμαλα πρότυπα αιμάτωσης και μεταβολισμού στα βασικά γάγγλια, τον θάλαμο και σε περιοχές του μετωπιαίου και κροταφικού φλοιού. Επίσης, η εμφάνιση των τικ φαίνεται να έχει γενετική βάση ή να αφορά συγκεκριμένες οικογένειες. Γενετικοί παράγοντες διαπιστώνονται στο 75% των περιπτώσεων, παρόλο που δεν έχει αναγνωριστεί κάποιο συγκεκριμένο γονίδιο που να προκαλεί τις εκδηλώσεις. Μάλιστα, ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Επίσης, αξιολογούν προσεκτικά τη σημασία προγεννητικών παραγόντων που θεωρείται ότι μπορεί να επηρεάζουν την ανάπτυξη των διαταραχών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η έναρξη των τικ πυροδοτείται από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Ένας βήχας, που ξεκίνησε στα πλαίσια μιας λοίμωξης του αναπνευστικού, μπορεί να συνεχιστεί ως φωνητικό τικ. Νέα τικ μπορεί επίσης να ξεκινήσουν ως μίμηση φυσιολογικών γεγονότων, όπως για παράδειγμα το γάβγισμα ενός σκύλου. Σε ορισμένα άτομα, τα τικ εμφανίζονται μετά από μια στρεπτοκοκκική λοίμωξη. Δεν έχει προσδιοριστεί συγκεκριμένος μηχανισμός για αυτή τη σχέση, πιθανώς να συμμετέχουν αυτοάνοσοι παράγοντες. Υπάρχουν και άλλες παθολογικές καταστάσεις που συνδέονται με την εμφάνιση των τικ, όπως είναι οι ιογενείς εγκεφαλίτιδες και τα εγκεφαλικά επεισόδια. 

Πώς γίνεται η διάγνωση των τικ; 

Δεν υπάρχει κάποιο ειδικό test για τη διάγνωσή τους. Ο ιατρός λαμβάνει ένα πλήρες ιστορικό του ατόμου, το οποίο περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με πιθανές προγεννητικές διαταραχές, τον τοκετό, τραυματισμούς στο κεφάλι, επεισόδια μηνιγγίτιδας ή εγκεφαλίτιδας στο παρελθόν, δηλητηριάσεις, την ενδεχόμενη χρήση ναρκωτικών ουσιών και τη συνήθη λήψη φαρμάκων. Στοιχεία της σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής εξέλιξης, αλλά και των ακαδημαϊκών επιτευγμάτων του ατόμου, είναι επίσης σημαντικά. Μερικές φορές είναι σκόπιμη η πραγματοποίηση ορισμένων εξετάσεων ώστε να αποκλειστεί η ύπαρξη παθολογικών καταστάσεων που μπορεί να έχουν συμπτώματα παρόμοια με τα τικ. 

Παροδικά και χρόνια τικ 

Είναι φυσιολογικό να ανησυχείτε ότι ένα τικ δεν θα φύγει ποτέ. Ευτυχώς, αυτή δεν είναι η συχνότερη εξέλιξη. Τα περισσότερα είναι προσωρινά και ονομάζονται παροδικά τικ. Συνήθως δεν διαρκούν περισσότερο από 3 μήνες. Χαρακτηριστικά, ένα στα δέκα παιδιά εμφανίζει ένα παροδικό τικ κάποια στιγμή κατά τη σχολική ηλικία. Επίσης, ένα παιδί μπορεί να εμφανίζει μια σειρά διαφορετικών παροδικών τικ κατά τη διάρκεια μιας περιόδου ετών. Περιορίζονται ή ακόμα και εξαφανίζονται όταν το άτομο κοιμάται και γενικά δεν απαιτούν θεραπεία. Σε σπανιότερες περιπτώσεις τα τικ επιμένουν για περισσότερο χρόνο. Αυτά καλούνται χρόνια τικ. Η διάρκειά τους είναι μεγαλύτερη του ενός έτους. Τα χρόνια τικ μπορεί να είναι κινητικά ή φωνητικά και είναι δυνατό να μεταβληθούν λίγο ως προς τον χαρακτήρα τους με το πέρασμα του χρόνου. Παρόλο που συνήθως δεν απαιτούν θεραπεία, μπορεί να προκαλούν έντονη ενόχληση. 

Η αντιμετώπιση των τικ 

1. Η ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική αποτελούν τη βάση της αντιμετώπισης. Για παράδειγμα, η γνωσιακή – συμπεριφορική ψυχοθεραπεία αποσκοπεί στην «εκπαίδευση» των ατόμων να ελέγχουν την κατάσταση. 
2. Εάν τα τικ επηρεάζουν αρνητικά την καθημερινότητα του ατόμου σε σημαντικό βαθμό, η εφαρμογή φαρμακευτικής αγωγής μπορεί να είναι σκόπιμη. 
3. Διάφορες άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις θεωρείται ότι μπορεί να βοηθήσουν (θεραπείες με βότανα, Ομοιοπαθητική, Βιοανάδραση). 
4. Η φυσική άσκηση και τεχνικές χαλάρωσης (yoga, διαλογισμός) μπορούν να συμβάλουν στην ανακούφιση από το άγχος, το οποίο πιστεύεται ότι αυξάνει την ένταση των τικ.

Διάφορες τεχνικές εφαρμόζονται στο πλαίσιο της συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας

1. Ζητείται από το άτομο να εκτελεί συνειδητά το τικ για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα με ενδιάμεσα διαλείμματα χαλάρωσης. Η τεχνική φαίνεται ότι μπορεί να μειώσει τη συχνότητα εμφάνισης της διαταραχής, αλλά τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα δεν είναι σαφή. 
2. Επιβράβευση των παιδιών με τικ όταν καταφέρνουν να τα αντικαθιστούν με άλλες συμπεριφορές. Η θετική ενίσχυση παρέχεται κυρίως από τους γονείς. Η τεχνική αυτή, όμως, φαίνεται να έχει περιορισμένη αποτελεσματικότητα εκτός του ελεγχόμενου περιβάλλοντος του σχολείου ή κάποιου ιδρύματος. 
3. Το άτομο παρακολουθεί και καταγράφει την εμφάνιση των τικ. Πιστεύεται ότι αυτό μπορεί να έχει κάποια αποτελέσματα αυξάνοντας την επίγνωση του ατόμου για την εμφάνιση της διαταραχής. 
4. Ο συνδυασμός ασκήσεων χαλάρωσης, αύξησης της επίγνωσης για τη διαταραχή και θετικής ενίσχυσης για την τροποποίηση της συμπεριφοράς είναι η τεχνική που εφαρμόζεται συχνότερα. Θεωρείται αποτελεσματική σε άνω του 60% των περιπτώσεων. 

Η σημασία της διατροφής 

Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί το ενδιαφέρον για τη σημασία των διατροφικών παρεμβάσεων για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των τικ, παρόλο που δεν έχουν πραγματοποιηθεί ακόμα επαρκείς μελέτες σχετικά με αυτό το θέμα. Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι αλλεργιογόνα των τροφών και διατροφικές ανεπάρκειες είναι δυνατό να επηρεάσουν την εμφάνιση και την εξέλιξη των διαταραχών. Στις διατροφικές συμβουλές περιλαμβάνονται η κατανάλωση βιολογικών προϊόντων, η πρόσληψη αντιοξειδωτικών ουσιών, φυλλικού οξέος και βιταμινών του συμπλέγματος Β, η αύξηση της κατανάλωσης τροφών πλούσιων σε μαγνήσιο και ψευδάργυρο, η μείωση της καθημερινής πρόσληψης καφεΐνης και η αποφυγή τεχνικών γλυκαντικών και χρωστικών στις τροφές. 

Στρατηγικές πρόληψης 

Επειδή η αιτιολογία των τικ παραμένει ασαφής δεν έχει επιτευχθεί ο προσδιορισμός συγκεκριμένων στρατηγικών πρόληψης. Παρόλα αυτά, υπάρχουν κάποια δεδομένα που υποδεικνύουν ότι τα αυξημένα επίπεδα άγχους της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη και η έντονη ναυτία με πολλούς εμέτους κατά το πρώτο τρίμηνο επηρεάζουν τη σοβαρότητα των εμφανιζόμενων τικ στα παιδιά. Συνεπώς, ο περιορισμός του άγχους της μητέρας μπορεί να αποτελεί μια πιθανή στρατηγική πρόληψης. 

Χρόνια τικ και σύνδρομο Tourette 

Σε ορισμένα άτομα, τα χρόνια τικ αποτελούν εκδηλώσεις του συνδρόμου Tourette. Πρόκειται νευρολογική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από πολλαπλά κινητικά και φωνητικά τικ. Συνήθως εκδηλώνεται κατά την πρώιμη παιδική ηλικία και διαφοροποιείται ως προς την έντασή της. Το σύνδρομο είναι δυνατό να προκαλεί έντονο πρόβλημα ως προς την κοινωνική συναναστροφή, καθώς τα φωνητικά τικ μπορεί να περιλαμβάνουν τη χρήση βωμολοχιών (κοπρολαλία) και την επανάληψη όσων λένε οι άλλοι (ηχολαλία). Επίσης, οι πάσχοντες από το σύνδρομο Tourette εμφανίζουν συχνά σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής με υπερκινητικότητα, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή αυτοκαταστροφική συμπεριφορά

No comments: