ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΑΝΙΚΟΥ: ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ


Η συχνότητα της διαταραχής πανικού στις γυναίκες είναι διπλάσια σε σχέση με τους άνδρες. Τα επεισόδια φόβου συνήθως εμφανίζονται για πρώτη φορά στην όψιμη φάση της εφηβείας ή στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής. Βέβαια, τα άτομα που εμφανίζουν επεισόδια φόβου δεν εκδηλώνουν όλα διαταραχή πανικού, καθώς συνήθως προκύπτει ένα και μοναδικό επεισόδιο στη ζωή τους. Η τάση εκδήλωσης επεισοδίων φόβου φαίνεται να έχει κληρονομική βάση. Επίσης, η διαταραχή πανικού συχνά συνοδεύεται από άλλα σοβαρά προβλήματα, όπως κατάθλιψη, χρήση ουσιών και αλκοολισμό. Οι καταστάσεις αυτές θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ξεχωριστά.

Τι περιλαμβάνει η διαταραχή πανικού;

Η διαταραχή πανικού χαρακτηρίζεται από αιφνίδια επεισόδια φόβου που συνήθως συνοδεύονται από ταχυπαλμία, εφίδρωση, ζαλάδα και τάση λιποθυμίας. Κατά τη διάρκεια αυτών των επεισοδίων, οι ασθενείς μπορεί να αισθανθούν μουδιάσματα (μυρμηγκιάσματα) στα χέρια και να εμφανίσουν ρίγος, ναυτία, πόνο στο στήθος ή αίσθημα ασφυξίας. Συνήθως κατά την εμφάνιση των επεισοδίων ο ασθενής έχει μια αίσθηση απώλειας του ελέγχου και της πραγματικότητας και κυριεύεται από τον φόβο ενός επικείμενου κινδύνου. Μπορεί να πιστεύει ότι έχει εκδηλώσει ένα σοβαρό σύμπτωμα και πολλές φορές φοβάται ότι βρίσκεται στο μέσο μιας καρδιακής προσβολής, ότι χάνει τα λογικά του ή πρόκειται να πεθάνει. Δεδομένου ότι δεν είναι δυνατό να προβλέψει πότε θα εμφανιστεί το επόμενο επεισόδιο, μεταξύ των επεισοδίων ανησυχεί έντονα για αυτό το ενδεχόμενο. Τα επεισόδια φόβου μπορεί να συμβούν οποιαδήποτε στιγμή (ακόμα και κατά τη διάρκεια του ύπνου) και κορυφώνονται εντός 10 λεπτών, αν και ορισμένα συμπτώματα είναι πιθανό να διαρκέσουν περισσότερο.
Η ζωή των ατόμων, που έχουν εμφανίσει επαναλαμβανόμενα επεισόδια φόβου, μπορεί να επηρεαστεί σοβαρά. Πρέπει να αναζητήσουν άμεσα ιατρική συμβουλή πριν αρχίσουν να αποφεύγουν μέρη και καταστάσεις, τα οποία συνδέθηκαν με επεισόδια. Για παράδειγμα, εάν ένα επεισόδιο εμφανίστηκε σε ανελκυστήρα ο ασθενής είναι πιθανό να αρχίσει να αποφεύγει τη χρήση των ανελκυστήρων – γεγονός που περιορίζει σημαντικά τις επιλογές του (π.χ. τις εργασιακές επιλογές ή τις επιλογές κατοικίας του). Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο περιορισμός των δραστηριοτήτων είναι τόσο δραστικός που οι ασθενείς φοβούνται να πάνε ακόμα και στο super-market ή να οδηγήσουν. Περίπου το 1/3 των ασθενών κλείνονται στο σπίτι ή καταφέρνουν να ανταποκρίνονται στις καταστάσεις που φοβούνται μόνο παρουσία ενός προσώπου εμπιστοσύνης (π.χ. του συζύγου). Εάν η κατάσταση έχει προχωρήσει τόσο πολύ, καλείται αγοραφοβία (φοβία να βρεθεί κάποιος σε δημόσιους χώρους). Η έγκαιρη αντιμετώπιση του προβλήματος προλαμβάνει την εμφάνιση της αγοραφοβίας, αλλά συχνά οι ασθενείς πηγαίνουν από ιατρό σε ιατρό και από την αίθουσα των επειγόντων περιστατικών του ενός νοσοκομείου στου επομένου μέχρι να θέσει κάποιος τη σωστή διάγνωση. Αυτό είναι ιδιαίτερα ατυχές, δεδομένου ότι η διαταραχή πανικού είναι μια από τις πλέον αντιμετωπίσιμες αγχώδεις διαταραχές και ανταποκρίνεται στη χορήγηση συγκεκριμένων φαρμάκων ή και την εφαρμογή γνωσιακής ψυχοθεραπείας (αποσκοπεί στη μεταβολή των προτύπων σκέψης που οδηγούν στον φόβο και στο άγχος).

Τα αίτια των επεισοδίων φόβου

Δεν είναι σαφή τα αίτια των επεισοδίων φόβου ή της διαταραχής πανικού. Πιθανώς να συμμετέχουν γενετικοί παράγοντες, το άγχος και συγκεκριμένες διαταραχές της εγκεφαλικής λειτουργίας. Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι τα επεισόδια εμφανίζονται ως συνέπεια μιας σειράς οργανικών και βιοχημικών αποκρίσεων όταν ο εγκέφαλος παρερμηνεύει μια κατάσταση ως απειλητική για τη ζωή. Ο οργανισμός διαθέτει έναν φυσικό μηχανισμό «μάχης ή φυγής» έναντι των κινδύνων. Όταν ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με μια απειλητική κατάσταση μπορεί είτε να παραμείνει και να αντιμετωπίσει την απειλή (μάχη) είτε να προσπαθήσει να διαφύγει (φυγή). Είναι πιθανό η διαταραχή πανικού να αποτελεί εκδήλωση δυσλειτουργίας αυτού του μηχανισμού. Πράγματι, μερικές φορές οι ασθενείς υπερεκτιμούν μια απειλητική κατάσταση ή μπορεί και να μην υπάρχει ουσιαστική απειλή. Αν και δεν είναι ως τώρα διαθέσιμη μια οριστική εξήγηση για αυτές τις παρερμηνείες, διάφοροι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ορισμένα άτομα είναι γενετικά προδιατεθειμένα στις φυσιολογικές αποκρίσεις στον φόβο και συνεπώς εμφανίζουν αυξημένη τάση παρερμηνείας των φυσιολογικών σημάτων κινδύνου. Παράγοντες που μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης επεισοδίων φόβου ή διαταραχής πανικού είναι:
- Το οικογενειακό ιστορικό αυτών των καταστάσεων (κληρονομικός παράγοντας).
- Τα αυξημένα επίπεδα άγχους.
- Η σοβαρή νόσος ή ο θάνατος αγαπημένου προσώπου.
- Σοβαρές μεταβολές στη ζωή, ακόμα και θεωρητικά ευχάριστες (π.χ. η απόκτηση παιδιού).
- Το ιστορικό παιδικής κακοποίησης.
- Η βίωση τραυματικών γεγονότων (π.χ. ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα).

Η διαγνωστική διερεύνηση αυτών των καταστάσεων

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει ο ιατρός σε αυτές τις περιπτώσεις είναι να αποκλείσει την ύπαρξη μιας οργανικής πάθησης, η οποία πιθανώς να προκαλεί τα συμπτώματα (όπως τα καρδιολογικά νοσήματα). Για αυτόν τον λόγο, η διαγνωστική διερεύνηση περιλαμβάνει:
- Πλήρης φυσική εξέταση, κατά την οποία λαμβάνονται τα ζωτικά σημεία (θερμοκρασία, παλμοί ανά λεπτό, αρτηριακή πίεση) και ο ιατρός ακροάζεται την καρδιά και τους πνεύμονες και εξετάζει την κοιλιά.
- Εργαστηριακές εξετάσεις (γενική αίματος, έλεγχος της λειτουργίας του θυρεοειδούς και άλλες αιματολογικές εξετάσεις). Επίσης, πραγματοποιούνται καρδιολογικές εξετάσεις (με πρώτο το καρδιογράφημα) ώστε να επιβεβαιωθεί η καλή λειτουργία της καρδιάς.
Εφόσον έχουν αποκλειστεί αυτές οι πιθανές καταστάσεις, ο ιατρός θα επικεντρωθεί περισσότερο στα επεισόδια φόβου συλλέγοντας πληροφορίες σχετικά με την έναρξη των συμπτωμάτων, τη μορφή που αυτά λαμβάνουν και τη συχνότητά τους. Η εκδήλωση επεισοδίων φόβου δεν ισοδυναμεί με διάγνωση της διαταραχής πανικού. Για να τεθεί η διάγνωση πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια:
- Συχνά – αιφνίδια επεισόδια φόβου.
- Ανησυχία του ασθενούς για την εμφάνιση επόμενου επεισοδίου.
- Αποφυγή καταστάσεων που το άτομο φοβάται ότι μπορεί να πυροδοτήσουν ένα επεισόδιο.
- Τα επεισόδια φόβου δεν προκαλούνται από τη χρήση ουσιών ή δεν οφείλονται σε άλλες παθολογικές καταστάσεις της ψυχικής σφαίρας.

Πώς αντιμετωπίζεται η διαταραχή;

Το επόμενο βήμα από τη διάγνωση της διαταραχής πανικού είναι η αναζήτηση της συμβουλής ενός ειδικού για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Οι ασθενείς θα πρέπει να αισθάνονται άνετα να μιλήσουν για το πρόβλημά τους με τον ειδικό που θα επιλέξουν, καθώς σε αντίθετη περίπτωση δεν θα μπορέσουν να λειτουργήσουν σαν ομάδα για την αντιμετώπιση της διαταραχής. Η κλασική θεραπεία περιλαμβάνει τη χορήγηση συγκεκριμένων φαρμάκων σε συνδυασμό με την εφαρμογή μιας μορφής ψυχοθεραπείας. Όσον αφορά τα φάρμακα, συγκεκριμένες φαρμακευτικές ουσίες της ομάδας των εκλεκτικών αναστολέων της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης και της ομάδας των βενζοδιαζεπινών χρησιμοποιούνται σε ασθενείς με διαταραχή πανικού. Πριν από την εισαγωγή των ουσιών της πρώτης ομάδας στη θεραπευτική, για την αντιμετώπιση των διαταραχών χρησιμοποιούνταν τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά που εμφανίζουν παρόμοια αποτελεσματικότητα, αλλά συχνά προκαλούν περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες και είναι λιγότερο ανεκτά από τους ασθενείς. Συνεπώς, πλέον χρησιμοποιούνται όλο και λιγότερο σε αυτές τις περιπτώσεις. Από τις άλλες κατηγορίες φαρμάκων, οι β-αναστολείς μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση των σωματικών εκδηλώσεων της διαταραχής πανικού. Μην ξεχνάτε ότι εάν ξεκινήσετε να λαμβάνετε ένα φάρμακο, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να το διακόπτετε απότομα χωρίς τη συμβουλή του ιατρού σας. Επίσης, εάν παρατηρήσετε κάποιες παρενέργειες από τα φάρμακα είναι σκόπιμο να το αναφέρετε στον ιατρό που σας παρακολουθεί, ώστε να πραγματοποιήσει τις κατάλληλες παρεμβάσεις στην εφαρμοζόμενη αγωγή (τροποποιήσεις στις φαρμακευτικές ουσίες, τη δοσολογία ή την ώρα λήψης τους). Η γνωσιακή – συμπεριφορική ψυχοθεραπεία έχει αποδειχθεί χρήσιμη για την αντιμετώπιση της διαταραχής πανικού. Με τη διερεύνηση και την αναγνώριση των σκέψεων και των καταστάσεων που πυροδοτούν τα επεισόδια φόβου, συγκεκριμένες στρατηγικές και μηχανισμοί προσαρμογής εφαρμόζονται από τον ειδικό ώστε να ανακουφιστεί ο ασθενής από το πρόβλημα. Οι συμπεριφορικές αυτές τεχνικές μπορεί να βοηθήσουν το άτομο να διαχειριστεί καλύτερα τα επεισόδια φόβου, αλλά και να δράσουν προληπτικά έναντι της εμφάνισής τους. Όσο πιο πολύ αισθάνεται ο ασθενής ότι ανακτά τον έλεγχο, τόσο λιγότερο άγχος θα νιώθει με αποτέλεσμα να περιορίζονται η συχνότητα και η σοβαρότητα των επεισοδίων φόβου. Συνήθως οδηγεί σε θετικά αποτελέσματα ένας συνδυασμός χορήγησης φαρμάκων και ψυχοθεραπείας. Η κατάσταση βελτιώνεται σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα – περίπου 2 έως 3 μηνών. Η κατάλληλη αντιμετώπιση της διαταραχής πανικού είναι δυνατό να επιτύχει την αποφυγή των επεισοδίων ή τουλάχιστον τον περιορισμό της έντασής τους παρέχοντας σημαντική ανακούφιση περίπου στο 70 – 90% των ασθενών με αυτή τη διαταραχή.

Η συμβολή των συμπληρωμάτων διατροφής

Ορισμένα συστατικά των συμπληρωμάτων διατροφής μπορούν να συμβάλουν στην καλή λειτουργία του νευρικού συστήματος και στον περιορισμό των επιδράσεων του stress στον οργανισμό. Αντίθετα, τα άτομα με διαταραχή πανικού πρέπει να αποφεύγουν όλα τα συμπληρώματα που περιέχουν συστατικά με διεγερτική δράση για το νευρικό σύστημα. Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β είναι σημαντικές για την καλή λειτουργία του νευρικού και συχνά εξαντλούνται σε περιόδους έντονου stress. Επίσης, η ανεπάρκεια ασβεστίου και μαγνησίου καθιστά το άτομο πιο ευάλωτο στο άγχος και τα επεισόδια φόβου. Τα ιχνοστοιχεία αυτά είναι απαραίτητα για τη χαλάρωση του οργανισμού και τη λειτουργία του νευρικού ιστού. Μια δίαιτα πτωχή σε μαγνήσιο, όπως και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, είναι δυνατό να προκαλέσουν νευρικότητα και ευερεθιστότητα.

Εναλλακτικές θεραπείες με βότανα

Υπάρχουν πολλές φυσικές – εναλλακτικές θεραπείες με βότανα που είναι δυνατό να εφαρμοστούν μεμονωμένα ή σε συνδυασμό με κλασικές μεθόδους. Η τακτική λήψη αυτών των θεραπειών θεωρείται ότι μπορεί να περιορίσει το άγχος και να βελτιώσει συνολικά τη διάθεση του ατόμου – παράλληλα με την πρόληψη της εμφάνισης των επεισοδίων φόβου. Το μελισσόχορτο, η λεβάντα και η πασσιφλόρα είναι μόνο μερικά από τα βότανα που πιστεύεται ότι έχουν θετικά αποτελέσματα για την ανακούφιση των συμπτωμάτων της διαταραχής πανικού και του άγχους. Επίσης, το βαλσαμόχορτο φαίνεται ότι αυξάνει την αίσθηση ευεξίας του ατόμου και μειώνει τη συχνότητα και την ένταση των εκδηλώσεων της διαταραχής πανικού.

Άλλοι τρόποι για να γίνει η θεραπεία αποτελεσματικότερη

- Ο ρόλος της οικογένειας είναι σημαντικός για την αντιμετώπιση των διαταραχών άγχους. Στην ιδανική κατάσταση, η οικογένεια πρέπει να είναι υποστηρικτική για τον ασθενή, αλλά να μην τον «υπερπροστατεύει» καλλιεργώντας τον φόβο του. Η υποστήριξη από τους φίλους μπορεί να είναι επίσης υποβοηθητική, αλλά δεν πρέπει να θεωρείται ότι είναι δυνατό να αντικαταστήσει τη συμμετοχή του ειδικού στην αντιμετώπιση.
- Οι διάφορες τεχνικές χαλάρωσης μπορούν να βοηθήσουν τον ασθενή να ηρεμήσει αυξάνοντας ταυτόχρονα την αποτελεσματικότητα των εφαρμοζόμενων θεραπειών. Έτσι, ο διαλογισμός, η yoga και οι αναπνευστικές ασκήσεις είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν για τον περιορισμό του άγχους που πιθανώς πυροδοτεί τα επεισόδια φόβου.
- Η ύπνωση αποτελεί μια αποτελεσματική μέθοδο σε ασθενείς με άγχος και φοβίες, εν μέρει επειδή φέρνει το άτομο σε βαθιά χαλάρωση. Μπορεί να εφαρμοστεί σε συνδυασμό με άλλες θεραπείες ώστε οι ασθενείς να κατανοήσουν και να ξεπεράσουν τα αίτια των επεισοδίων φόβου.
- Υπάρχουν ευρήματα προκαταρκτικών μελετών που υποστηρίζουν τη χαλαρωτική επίδραση της αερόβιας άσκησης.
- Δεδομένου ότι ο καφές και το αλκοόλ μπορεί να επιβαρύνουν τη διαταραχή πανικού, οι ασθενείς πρέπει να αποφεύγουν την κατανάλωση αυτών των ουσιών.

Πώς να βοηθήσετε κάποιον που έχει εμφανίσει ένα επεισόδιο πανικού;

1. Εάν γνωρίζετε ότι είναι το πρώτο επεισόδιο του ατόμου, αναζητήστε επείγουσα ιατρική βοήθεια. Εφόσον υπάρχει αμφιβολία για την αιτιολογία της κατάστασης είναι πάντα καλύτερα να παρέχεται στο άτομο επείγουσα ιατρική βοήθεια. Αλλά και αν είναι γνωστό ότι ένας ασθενής με διαγνωσμένη διαταραχή πανικού πάσχει από διαβήτη, άσθμα ή άλλες παθολογικές καταστάσεις, συνιστάται πάντα η αντιμετώπιση του επεισοδίου από ειδικό.
2. Αναζητήστε τον εκλυτικό παράγοντα για την εμφάνιση του επεισοδίου και προσπαθήστε να απομακρύνετε το άτομο από αυτόν. Μερικές φορές οι ασθενείς με διαταραχή πανικού γνωρίζουν ήδη τεχνικές ή έχουν μαζί τους φάρμακα που ξέρουν ότι μπορούν να τους βοηθήσουν να ξεπεράσουν την κρίση. Συνεπώς, ρωτήστε τους εάν μπορείτε να κάνετε κάτι.
3. Μιλήστε του με έναν κατευναστικό αλλά σταθερό τρόπο. Να είστε προετοιμασμένοι για την πιθανότητα το άτομο να εμφανίζει μια έντονη τάση να ξεφύγει. Προσπαθήστε να τον καθησυχάσετε, οπότε πρέπει και οι ίδιοι να είστε ήρεμοι. Ζητήστε του να παραμείνει ακίνητος αλλά ποτέ να μην προσπαθείτε να περιορίσετε την κινητικότητά του. Εάν ο ασθενής θέλει να κινείται, προτείνετε να κάνει ήπιες διατάσεις ή να πάτε μαζί του μια βόλτα. Μην επιχειρείτε να υποτιμήσετε τις ανησυχίες του λέγοντας «δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι», «όλα είναι στο μυαλό σου» ή «υπερβάλλεις». Ο φόβος που νιώθει είναι «πολύ αληθινός» για τον ίδιο εκείνη τη στιγμή και το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε είναι να τον βοηθήσετε να ανταπεξέλθει.
4. Παραμείνετε ήρεμοι και μην πιέζετε τον ασθενή. Δεν είναι η στιγμή για να αναζητήσει τα αίτια αυτής της κατάστασης ή να κάνει πράγματα που θα εντείνουν το άγχος του. Περιορίστε τα επίπεδα stress που αισθάνεται ασκώντας του μια ηρεμιστική επίδραση που θα τον χαλαρώσει. Ειδικά μην επιμένετε να εξηγήσει τον λόγο που βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση, καθώς αυτό θα χειροτερεύσει το επεισόδιο.
5. Ενθαρρύνετε τον ασθενή να ελέγξει την αναπνοή του. Η απόκτηση του ελέγχου της αναπνοής συμβάλλει στην άμβλυνση των συμπτωμάτων και στη χαλάρωσή του. Πολλοί ασθενείς παίρνουν γρήγορες, ταχείες αναπνοές κατά τη διάρκεια του επεισοδίου και ορισμένοι κρατούν την αναπνοή τους. Οι παρακάτω τεχνικές είναι δυνατό να τον βοηθήσουν να αρχίσει να αναπνέει και πάλι φυσιολογικά:
- Να προσπαθήσει να μετράει τις αναπνοές του. Ένας τρόπος για να το κάνει αυτό είναι να εισπνέει και να εκπνέει σύμφωνα με το δικό σας μέτρημα. Ξεκινήστε μετρώντας φωναχτά.
- Να εισπνέει από τη μύτη και να εκπνέει από το στόμα, ξεφυσώντας φουσκώνοντας τα μάγουλα σαν να φυσάει ένα μπαλόνι. Κάνετε τις ίδιες αναπνευστικές κινήσεις ώστε να τον βοηθήσετε να συγκεντρωθεί.
6. Διατηρήστε τον ασθενή ψυχρό. Πολλά επεισόδια φόβου συνοδεύονται από αίσθημα θερμού, ειδικά γύρω από τον λαιμό και στο πρόσωπο. Ένα ψυχρό αντικείμενο, όπως ένα υγρό ρούχο, μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό αυτής της εκδήλωσης και στη μείωση της σοβαρότητας του επεισοδίου.
7. Μην αφήνετε τον ασθενή μόνο. Μείνετε μαζί του μέχρι να ξεπεράσει το επεισόδιο. Ποτέ μην αφήνετε μόνο κάποιον που αγωνίζεται να αναπνεύσει. Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου, ο ασθενής μπορεί να είναι επιθετικός ή αγενής αλλά θα πρέπει να κατανοήσετε τι περνάει και να περιμένετε να επανέλθει. Ρωτήστε τον πώς ξεπέρασε τα προηγούμενα επεισόδια και εάν έχει πάρει τα φάρμακά του.
Σε όλους τους ασθενείς, εάν τα συμπτώματα παραμείνουν για περισσότερο από 15 λεπτά αναζητήστε επείγουσα ιατρική βοήθεια. Ωστόσο, ορισμένα επεισόδια φόβου μπορεί να διαρκέσουν για ώρες και το γεγονός ότι ο ασθενής οδηγείται στο νοσοκομείο κάνει τις εκδηλώσεις εντονότερες. Για αυτόν τον λόγο, εάν έχει εμφανίσει και άλλα επεισόδια στο παρελθόν και γνωρίζει ότι το νοσοκομειακό περιβάλλον θα χειροτερεύσει την κρίση, η επιθυμία του πρέπει να γίνει σεβαστή. Το αν θα κληθεί τελικά ασθενοφόρο για τη μεταφορά του ασθενούς εξαρτάται από τις παλαιότερες εμπειρίες του και τον τρόπο που αλληλεπιδράτε μαζί του.

No comments: