ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ


Το μέλι είναι διαθέσιμο σε πολλές αποχρώσεις: κίτρινο, κεχριμπαρένιο, κόκκινο, καφέ ή ακόμα και σχεδόν μαύρο. Η γεύση και η υφή του ποικίλουν ανάλογα με τα άνθη που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη φυσική διαδικασία παρασκευής του από τις μέλισσες, όπως είναι θυμάρι, τριφύλλι, γαζία ή λεβάντα. Η διαδικασία ξεκινάει τη στιγμή που η μέλισσα κάθεται στο άνθος και συλλέγει το νέκταρ. Κατόπιν, αυτό αναμιγνύεται με ειδικά ένζυμα που βρίσκονται στο σάλιο του εντόμου και το αποτέλεσμα αυτής της χημικής μετατροπής είναι το μέλι. Η μέλισσα μεταφέρει το μέλι στην κυψέλη, όπου το εναποθέτει σε κοιλότητες που βρίσκονται στις επιφάνειές της. Με την κίνηση των φτερών του εντόμου εξασφαλίζεται ο κατάλληλος αερισμός και ο βαθμός υγρασίας ώστε το μέλι να πάρει τη μορφή που είναι έτοιμη για κατανάλωση.
Το μέλι χρησιμοποιείται από τα αρχαία χρόνια τόσο ως τροφή όσο και ως φάρμακο. Η μελισσοκομία, η τεχνική δηλαδή της οργανωμένης παραγωγής μελιού, άρχισε περίπου το 700 πΧ. Για πολλούς αιώνες, οι άνθρωποι θεωρούσαν το μέλι ιερό λόγω της γλυκιάς του γεύσης και της σχετικής σπανιότητάς του. Αποτέλεσε κομμάτι των θρησκευτικών τελετών κατά τις οποίες οι πιστοί το πρόσφεραν στους θεούς, αλλά χρησιμοποιήθηκε και για την ταρίχευση των νεκρών. Οι ευεργετικές ιδιότητες του μελιού είχαν επίσης αξιοποιηθεί για θεραπευτικούς και αισθητικούς σκοπούς. Στη μαγειρική, η κατανάλωση του μελιού περιοριζόταν μόνο σε εύπορα σπίτια, καθώς η τιμή του ήταν υψηλή. Η αίγλη που συνόδευε το μέλι συνεχίστηκε για αιώνες μέχρι την «ανακάλυψη» της ζάχαρης (που προέρχεται από το ζαχαροκάλαμο). Το χαμηλό κόστος της ζάχαρης οδήγησε στην ευρεία χρήση της στη μαγειρική για την παρασκευή των γλυκών με αποτέλεσμα το μέλι να περάσει κάπως σε δεύτερη μοίρα.

Η ευεργετική επίδραση του μελιού στην υγεία

Δεδομένου ότι το μέλι είναι μια μορφή φυσικής γλυκαντικής ουσίας και περιέχει θερμίδες, δεν προσθέτει κιλά; Πράγματι, το μέλι είναι πλούσιο σε θερμίδες και περιλαμβάνει σάκχαρα, όπως η γλυκόζη και η φρουκτόζη. Παρόλα αυτά, σε μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας διαπιστώθηκε ότι η κατανάλωση 4 – 10 κουταλιών μελιού την ημέρα για ένα μήνα δεν οδήγησε σε αύξηση του σωματικού βάρους των συμμετεχόντων. Μάλιστα, σύμφωνα με τον Δρ David Baer του Τμήματος Ερευνών του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ, το μέλι φαίνεται να γίνεται καλύτερα ανεκτό από τον οργανισμό σε σχέση με τη ζάχαρη.
Το μέλι αποτελεί την ιδανική πρώτη ύλη για το ήπαρ, διότι περιέχει φρουκτόζη και γλυκόζη σε αναλογία 1:1. Η φρουκτόζη ενεργοποιεί το ένζυμο των ηπατικών κυττάρων που είναι απαραίτητο για τη μετατροπή της γλυκόζης σε γλυκαγόνο. Το γλυκαγόνο αποτελεί τη μορφή με την οποία αποθηκεύονται τα σάκχαρα στα ηπατικά και μυϊκά κύτταρα. Η συσσώρευση γλυκαγόνου στο ήπαρ είναι αναγκαία, καθώς εξασφαλίζει την παροχή ενέργειας στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του ύπνου. Σε περιπτώσεις που το επίπεδο του αποθηκευμένου γλυκαγόνου είναι ανεπαρκές, ο εγκέφαλος στέλνει σήμα για την έκκριση αδρεναλίνης και κορτιζόλης (ορμόνες του stress), ώστε να αναζητηθούν άλλες πηγές ενέργειας στον οργανισμό. Όταν η συγκεκριμένη διαδικασία επαναλαμβάνεται συχνά κατά τη διάρκεια του ύπνου επέρχεται με τον χρόνο διαταραχή στον μεταβολισμό της γλυκόζης, αντοχή στη δράση της ινσουλίνης και αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη, καρδιαγγειακών παθήσεων και παχυσαρκίας.
Άλλα πλεονεκτήματα για τον οργανισμό του ανθρώπου από την κατανάλωση μελιού είναι τα εξής:
1. Περιέχει πολλά θρεπτικά συστατικά και θωρακίζει τον οργανισμό με αντιοξειδωτικές ουσίες. Το μέλι περιέχει σάκχαρα, βιταμίνες, μεταλλικά στοιχεία και αμινοξέα. Από όλα αυτά, ίσως τα πιο σημαντικά είναι τα αμινοξέα, καθώς οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η περιεκτικότητα σε αμινοξέα σχετίζεται άμεσα με τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες του μελιού. Οι αντιοξειδωτικές ουσίες, που περιέχονται επίσης στο μέλι, εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες και προστατεύουν τον οργανισμό από τη διαδικασία της γήρανσης. Σε μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2003 στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις των ΗΠΑ διαπιστώθηκε ότι το μέλι έχει μια ήπια προστατευτική δράση. Επίσης, ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας κατέληξαν μετά από έρευνες ότι το μέλι περιέχει τόσες αντιοξειδωτικές ουσίες όσες και το σπανάκι, τα μήλα, τα πορτοκάλια και οι φράουλες.
2. Καταπραΰνει τον νυκτερινό βήχα των παιδιών. Το μέλι συμβάλλει στην ανακούφιση του ερεθισμένου λαιμού και περιορίζει τον βήχα στα παιδιά. Μια μελέτη, η οποία διεξήχθη από το Penn State College of Medicine, έδειξε ότι το μέλι μπορεί να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό εναλλακτικό «φάρμακο». Η λήψη μιας κουταλιάς μελιού πριν από τον ύπνο φαίνεται να έχει καλύτερα αποτελέσματα για την αντιμετώπιση του βήχα ακόμα και εάν συγκριθεί με τα θεραπευτικά αποτελέσματα γνωστών αντιβηχικών. Το μέλι δρα μειώνοντας την ένταση και τη συχνότητα του βήχα σε περιπτώσεις λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Επιπλέον, βελτιώνει την ποιότητα του νυχτερινού ύπνου των μικρών ασθενών.
3. Συμβάλλει στην αντιμετώπιση της αϋπνίας. Σύμφωνα με τον Michael McInnes της Βασιλικής Εταιρείας Φαρμακολογίας της Μεγάλης Βρετανίας, μία ή δύο κουταλιές μελιού πριν πέσετε το βράδυ στο κρεβάτι είναι δυνατό να βελτιώσουν την ποιότητα του ύπνου χωρίς να προκαλέσουν αύξηση του σωματικού βάρους. Παρόλο που δεν έχει διερευνηθεί ακόμα η άμεση σχέση μεταξύ της αντιμετώπισης της αϋπνίας και της κατανάλωσης μελιού, είναι γνωστοί διάφοροι μηχανισμοί που θα μπορούσαν να την ερμηνεύσουν.
4. Προάγει την πέψη. Η κατανάλωση μελιού δρα ευεργετικά στο στομάχι και βελτιώνει την πέψη. Μετά από μελέτες, οι ερευνητές Olofsson και Vasquez του Πανεπιστημίου Lund της Σουηδίας κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η κατανάλωση διαφορετικών ποικιλιών μελιού οδηγεί στην ανάπτυξη φιλικών για τον οργανισμό βακτηριδίων στο πεπτικό σύστημα. Αυτό ίσως αποτελεί και μια εξήγηση για ορισμένες θεραπευτικές ιδιότητες του μελιού. Επιπρόσθετα, το μέλι περιέχει σύνθετα σάκχαρα, τα οποία είναι προβιοτικές ουσίες και δεν διασπώνται κατά τη διαδικασία της πέψης. Η πρόσληψη αυτών των σακχάρων συμβάλλει στην ανάπτυξη των φιλικών για τον οργανισμό μικροβίων. Ακόμα, το μέλι περιέχει μεγάλη ποσότητα ενζύμων.
5. Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα. Μελέτες που διεξήχθησαν σε διάφορα νοσοκομεία στο Ισραήλ κατέληξαν στο εύρημα ότι το μέλι έχει ευεργετικές επιδράσεις στο ανοσοποιητικό σύστημα και στην παραγωγή των κυττάρων του αίματος γενικά. Προκαλεί αύξηση της παραγωγής των λευκών αιμοσφαιρίων και των αιμοπεταλίων. Επίσης, συμβάλλει στη διατήρηση των επιπέδων της αιμοσφαιρίνης του αίματος σε σχετικά ικανοποιητικά επίπεδα σε ασθενείς που αναμένεται να εμφάνιζαν σοβαρή αναιμία.
6. Βελτιώνει την ποιότητα της ζωής σε ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο. Το 32% των καρκινοπαθών, που συμμετείχαν στις παραπάνω μελέτες στο Ισραήλ, ανέφεραν βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους μετά την πρόσληψη του μελιού.

Το μέλι βοηθάει τους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ και υψηλή χοληστερίνη

Η κατανάλωση μελιού ως γλυκαντικού είναι προτιμότερη για τους ανθρώπους με σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ καθώς η πιθανότητα να προκαλέσει απότομη αύξηση της γλυκόζης του αίματος είναι μικρότερη. Πειραματικά δεδομένα συνηγορούν στο ότι η πρόσληψη μελιού μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη διαχείριση της γλυκόζης από τον οργανισμό και μεγαλύτερη ευαισθησία στην ινσουλίνη (συγκριτικά με τις υπόλοιπες ουσίες με γλυκιά γεύση). Ο τρόπος που ο οργανισμός διαχειρίζεται τα σάκχαρα στο μέλι είναι αποτελεσματικότερος σε σχέση με την εμφανιζόμενη ανοχή στη σουκρόζη ή τη γλυκόζη μεμονωμένα. Δηλαδή, ο οργανισμός μπορεί να χρησιμοποιήσει καλύτερα τα σάκχαρα του μελιού και η κατανάλωσή του οδηγεί σε μικρότερη αύξηση της γλυκόζης του αίματος. Επιπλέον, οι αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχει το μέλι και περιορίζουν το οξειδωτικό stress, δρουν υποβοηθητικά στον οργανισμό των διαβητικών βελτιώνοντας την ενδοθηλιακή λειτουργία (τη λειτουργία των κυττάρων που καλύπτουν την εσωτερική επιφάνεια των αιμοφόρων αγγείων), αλλά και τη λειτουργικότητα του καρδιαγγειακού γενικότερα.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μιας σειράς ερευνών, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν με τη συμμετοχή υγιών ατόμων και ασθενών με υψηλή χοληστερίνη ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ, το μέλι διαπιστώθηκε ότι είναι η πλέον υγιεινή ουσία με γλυκιά γεύση. Για 15 ημέρες χορηγήθηκαν διαλύματα που περιείχαν συγκρίσιμες ποσότητες ζάχαρης, τεχνητού ή φυσικού μελιού σε 26 άτομα:
- 6 άτομα με υψηλή χοληστερόλη.
- 5 άτομα με υψηλή χοληστερόλη και αυξημένα επίπεδα C- αντιδρώσας πρωτεΐνης (αποτελεί παράγοντα κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα).
- 7 άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ.
- 8 υγιή άτομα ως ομάδα ελέγχου.
Στα υγιή άτομα το φυσικό μέλι οδήγησε σε μείωση κατά 7% της ολικής χοληστερόλης, 2% των τριγλυκεριδίων, 7% της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης, 6% της ομοκυστεϊνης (αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα) και 6% της γλυκόζης του αίματος. Παράλληλα, προκάλεσε αύξηση της HDL (καλής) χοληστερόλης κατά 2%. Αντίθετα, η ζάχαρη και το τεχνητό μέλι δεν είχαν τέτοιες επιδράσεις. Σε ασθενείς με υψηλή χοληστερόλη, το τεχνητό μέλι αύξησε την LDL (κακή) χοληστερόλη, ενώ το φυσικό μέλι μείωσε κατά 8% την ολική χοληστερόλη, 11% την LDL και 75% την C-αντιδρώσα πρωτεΐνη. Τέλος, σε ασθενείς με διαβήτη τύπου ΙΙ, το φυσικό μέλι προκάλεσε μια σημαντικά πιο περιορισμένη αύξηση του σακχάρου στο αίμα σε σχέση είτε με τη δεξτρόζη είτε τη σουκρόζη.

Το μέλι βελτιώνει και τις επιδόσεις στον αθλητισμό;

Το μέλι είναι γνωστό ότι αποτελεί μια καλή πηγή ενέργειας. Έτσι, τα τελευταία χρόνια εξετάζεται η πιθανή χρήση του ως μέσου για τη βελτίωση των αθλητικών επιδόσεων. Στην Αρχαιότητα οι αθλητές κατά τους Ολυμπιακούς Αγώνες έτρωγαν ειδικές τροφές (όπως μέλι και αποξηραμένα σύκα) ώστε να αυξήσουν τις επιδόσεις τους. Πρόσφατα σε μια μελέτη συμμετείχαν 39 αρσιβαρίστες (άνδρες και γυναίκες). Οι αθλητές εκτέλεσαν ένα εντατικό πρόγραμμα εκγύμνασης και κατόπιν τους δόθηκε ένα πρωτεϊνούχο συμπλήρωμα με ζάχαρη, μαλτοδεξτρίνη ή μέλι ως πηγή σακχάρου. Η ομάδα των αθλητών που έλαβε το σκεύασμα με το μέλι εμφάνισε καλύτερη ρύθμιση της γλυκόζης του αίματος κατά τις δύο πρώτες ώρες μετά την άσκηση. Επιπλέον, σε αυτούς τους αθλητές διαπιστώθηκε αποτελεσματικότερη αποκατάσταση των μυών και καλύτερη αποθήκευση του γλυκογόνου. Η διατήρηση ικανοποιητικών επιπέδων σακχάρου αίματος μετά από ένα εντατικό πρόγραμμα άσκησης με την πρόσληψη υδατανθράκων πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την άσκηση είναι σημαντική για την αποκατάσταση των αποθηκών γλυκογόνου στους μύες. Η «ανάρρωση» των μυών μετά την άσκηση, ώστε να μπορεί ο αθλητής να αποδώσει σε υψηλά επίπεδα και την επόμενη ημέρα, προϋποθέτει την επάρκεια των αποθηκών γλυκογόνου στους μύες.

Το μέλι για την επούλωση των πληγών

Οι επουλωτικές ιδιότητες του μελιού αποτελούν πιθανώς την πλέον ελπιδοφόρα θεραπευτική χρήση. Για αιώνες χρησιμοποιείτο ως τοπικό αντισηπτικό στη θεραπεία των ελκών, των εγκαυμάτων και των τραυμάτων. Οι σχετικές αναφορές αρχίζουν σε ιστορικά κείμενα από το 6000 πΧ. Πιο πρόσφατα, κατά τη διάρκεια του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου, Ρώσοι στρατιώτες χρησιμοποιούσαν το μέλι για να αποτρέψουν την εξάπλωση της μόλυνσης των τραυμάτων της μάχης και να επιταχύνουν την επούλωσή τους. Σε μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Ινδία συμμετείχαν 104 άτομα, τα οποία έφεραν εγκαύματα πρώτου βαθμού. Σκοπός της μελέτης ήταν η σύγκριση των επουλωτικών ιδιοτήτων του μελιού σε σχέση με τις συμβατικές θεραπείες. Μετά από μία εβδομάδα, το 91% των ασθενών, στους οποίους εφαρμόστηκε η αγωγή με μέλι, δεν παρουσίαζαν ενδείξεις μόλυνσης των εγκαυμάτων και τελικά ακόμα περισσότεροι οδηγήθηκαν σε αποτελεσματική θεραπεία. Σε άλλη μελέτη αξιολογήθηκαν οι επουλωτικές ιδιότητες του μελιού όταν εφαρμόζεται τοπικά σε γυναίκες που είχαν υποβληθεί σε καισαρική τομή ή υστερεκτομή. Συγκριτικά με τις γυναίκες, στις οποίες ακολουθήθηκε η συνήθης διαδικασία με περιποίηση του τραύματος με ιωδιούχο ποβιδόνη (Βetadine) και αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα), το μέλι εμφάνισε σημαντικά πλεονεκτήματα και οδήγησε στη μείωση του απαιτούμενου χρόνου νοσηλείας. Για την ερμηνεία των επουλωτικών ιδιοτήτων του μελιού, όταν εφαρμόζεται τοπικά σε δερματικές βλάβες, έχουν προταθεί πολλοί μηχανισμοί. Το μέλι αποτελείται κυρίως από γλυκόζη και φρουκτόζη. Τα σάκχαρα αυτά απορροφούν έντονα το νερό με αποτέλεσμα να «ξηραίνεται» το τραύμα. Αυτό παρεμποδίζει την ανάπτυξη των βακτηρίων και των μυκήτων που χρειάζονται ένα υγρό περιβάλλον για να αναπτυχθούν. Επίσης, το φυσικό μέλι περιέχει ένα ένζυμο, την οξειδάση της γλυκόζης, το οποίο όταν επιδρά στο νερό παράγεται υπεροξείδιο του υδρογόνου (ήπιο αντισηπτικό). Το μέλι περιέχει ακόμα αντιοξειδωτικές ουσίες και φλαβονοειδή που δρουν ως αντιβακτηριδιακοί παράγοντες. Ειδικά ένας αντιοξειδωτικός παράγοντας (pinocembrin) που υπάρχει μόνο στο μέλι, μελετάται εκτεταμένα για τις αντιμικροβιακές του ιδιότητες. Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος είναι ένα κοινό παθογόνο, το οποίο μπορεί να προκαλέσει προβλήματα επιμολύνοντας ανοικτά τραύματα. Σε μια εργαστηριακή μελέτη διαπιστώθηκε ότι η πλειοψηφία των δειγμάτων μη παστεριωμένου μελιού εμφάνιζαν δράση έναντι αυτού του μικροβίου. Σε άλλες επιστημονικές δημοσιεύσεις αναφέρεται ότι το μέλι είναι αποτελεσματικό για τον περιορισμό του κολοβακτηριδίου και των μυκήτων Candida albicans. Γενικά, το μέλι με πιο σκούρο χρώμα φαίνεται να περιέχει μεγαλύτερη ποσότητα αντιοξειδωτικών ουσιών σε σχέση με τα υπόλοιπα είδη.

Το μέλι στην αντιμετώπιση της ακμής;

Δεδομένων των αντιμικροβιακών ιδιοτήτων του μελιού διατυπώθηκε η άποψη ότι θα μπορούσε πιθανώς να βοηθήσει άτομα με πρόβλημα ακμής. Τα εξανθήματα της ακμής είναι μικρές δερματικές βλάβες που συνήθως εμφανίζονται όπου υπάρχουν αποφραγμένοι πόροι ή πόροι με φλεγμονή. Το κύριο αίτιο είναι μικροβιακό σε συνδυασμό με ορισμένες κατάλληλες συνθήκες, οι οποίες προκύπτουν σε συγκεκριμένες φάσεις της ζωής (π.χ. στην εφηβεία). Σε μια μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2008 στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ της Ολλανδίας, αξιολογήθηκε η αποτελεσματικότητα ενός φαρμακευτικού σκευάσματος με βάση το μέλι (Revamil) ως προς τις αντιμικροβιακές του ιδιότητες. Τα αποτελέσματα ήταν πολύ θετικά και οι ερευνητές κατέληξαν ότι το μέλι αποτελεί έναν ιδιαίτερα υποσχόμενο αντιμικροβιακό παράγοντα για τοπική εφαρμογή με σκοπό την πρόληψη ή τη θεραπεία δερματικών λοιμώξεων – ακόμα και όσων προκαλούνται από πολυανθεκτικά βακτήρια.

1 comment:

Anonymous said...

Πολύ καλή πληροφόρηση για τα ευεργετικά χαρακτηριστικά του μελιού, ιδιαίτερα για τους διαβητικούς τύπου ΙΙ που είμαι ένας από αυτούς και μέχρι σήμερα πίστευα το αντίθετο για την επίδρασή του στο σακχαρώδη διαβήτη ΙΙ.
Ευχαριστώ
Νίκος Χατζής