ΤΕΣΤΟΣΤΕΡΟΝΗ: ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ


Η τεστοστερόνη είναι ορμόνη που παράγεται κυρίως στους όρχεις. Οι δράσεις της είναι πολλαπλές και περιλαμβάνουν:
1. Προαγωγή της διαφοροποίησης των δύο φύλων κατά την ενδομήτρια ζωή, όπως αυτή καθορίζεται από την παρουσία ή όχι του χρωμοσώματος Υ στα κύτταρα του εμβρύου.
2. Προαγωγή της ανάπτυξης των πρωτευόντων χαρακτηριστικών του φύλου (όργανα του άρρενος αναπαραγωγικού συστήματος).
3. Συμμετοχή στη σπερματογένεση (σχηματισμός σπερματοζωαρίων).
4. Συμμετοχή στην ανάπτυξη φυσιολογικής γενετήσιας δραστηριότητας, γονιμότητας και σεξουαλικής ικανότητας.
5. Προαγωγή της ανάπτυξης δευτερευόντων χαρακτηριστικών του φύλου κατά την ήβη: τριχοφυΐα σε διάφορα σημεία του σώματος, διεύρυνση του λάρυγγα (βαθύτερη φωνή), ανάπτυξη οστών και μυών (διαμόρφωση του ανδρικού σώματος), πάχυνση του δέρματος και ανάπτυξη των σμηγματογόνων αδένων. Η μεγαλύτερη οστική μάζα προστατεύει περισσότερο τους άνδρες έναντι της οστεοπόρωσης.
6. Επιδράσεις στον εγκέφαλο που αφορούν κυρίως την ψυχολογία του άνδρα (σεξουαλικά ένστικτα και επιθετικότητα).
7. Ενεργοποίηση της παραγωγής ερυθρών αιμοσφαιρίων.
8. Αύξηση των επιπέδων της «κακής» (LDL) χοληστερίνης και μείωση των επιπέδων της «καλής» (HDL) χοληστερίνης. Οι επιδράσεις αυτές συσχετίζονται με τη μεγαλύτερη συχνότητα της στεφανιαίας νόσου στους άνδρες.
Γενικά, η τεστοστερόνη έχει αναβολικές ιδιότητες που οδηγούν στη σύνθεση πρωτεϊνών στον οργανισμό. Σε αυτό βασίζεται η αύξηση της μυϊκής μάζας μετά από τη λήψη της ορμόνης.

Ποια είναι η συμμετοχή της τεστοστερόνης στη συμπεριφορά των ανθρώπων;

Υποδοχείς τεστοστερόνης βρίσκονται στον εγκέφαλο. Άρα, η ορμόνη αλληλεπιδρά και συνδέεται με τα νευρικά κύτταρα εκεί. Δηλαδή, ο εγκέφαλος έχει διαμορφωθεί ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στην επίδραση της ορμόνης. Για τους περισσότερους ερευνητές, η ύπαρξη των υποδοχέων της τεστοστερόνης στα εγκεφαλικά κύτταρα αποτελεί τουλάχιστον έμμεση ένδειξη ότι η ορμόνη επηρεάζει την εγκεφαλική λειτουργία και συνεπώς τη συμπεριφορά. Ο James Dabbs, καθηγητής στο Georgia State University, έχει πραγματοποιήσει αρκετές μελέτες σχετικά με την εξάρτηση της ανθρώπινης κοινωνικής συμπεριφοράς και της τεστοστερόνης. Κατά την πραγματοποίηση αυτών των μελετών, οι συνάδελφοί του και ο ίδιος συγκέντρωσαν στοιχεία από διάφορες καταστάσεις, διαφορετικούς ανθρώπους (παιδιά ή ενήλικες, άνεργους, δικηγόρους, φυλακισμένους, πολιτικούς και άλλους) – ακόμα και από πειράματα με δυο χιμπατζήδες. Αν και το σύνολο των μελετών κατέληξε σε ενδιαφέροντα ευρήματα, θα αναφέρουμε ορισμένα που είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Η ερευνητική ομάδα πήρε δείγμα σάλιου από άνδρες οπαδούς πριν και μετά από έναν τηλεοπτικό ποδοσφαιρικό αγώνα για το Παγκόσμιο Κύπελλο. Τα μέσα επίπεδα τεστοστερόνης είχαν αυξηθεί στους οπαδούς της νικήτριας ομάδας μετά τον αγώνα, ενώ είχαν μειωθεί στους ηττημένους. Το συμπέρασμα ήταν ότι τα επίπεδα τεστοστερόνης μεταβάλλονται ανάλογα με τις εμπειρίες επιτυχίας ή αποτυχίας σε κοινωνικές καταστάσεις. Επίσης, διαπίστωσε ότι η εγκληματική βία και η επιθετική συμπεριφορά ήταν συχνότερες σε φυλακισμένες γυναίκες με υψηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης. Για τους άνδρες φυλακισμένους, τα επίπεδα τεστοστερόνης ήταν υψηλότερα σε όσους είχαν διαπράξει βίαια εγκλήματα (βιασμό, φόνο ή επιθέσεις). Παρόλα αυτά, μεταβλητές, όπως η ηλικία, κοινωνικοί παράγοντες ή τα επίπεδα άλλων ορμονών, φάνηκε να παίζουν σημαντικό ρόλο. Ακόμα, η ερευνητική ομάδα εξέτασε τα επίπεδα της τεστοστερόνης του σάλιου σε διάφορες επαγγελματικές ομάδες, αλλά και σε ανέργους. Μεταξύ άλλων διαπίστωσε ότι τα επίπεδα της τεστοστερόνης ήταν γενικά χαμηλότερα σε επαγγελματίες γραφείου σε σύγκριση με εκείνους που ασκούσαν τεχνικά επαγγέλματα. Ωστόσο, άλλοι ειδικοί δεν συμφωνούν με την απευθείας συσχέτιση της ανθρώπινης συμπεριφοράς με τα επίπεδα μιας ορμόνης. Ο οργανισμός διαθέτει έναν αριθμό διαφορετικών ορμονικών συστημάτων, τα οποία συνεχώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Θεωρούν ότι το να αποδοθεί μια συγκεκριμένη συμπεριφορά στις μεταβολές των επιπέδων μιας και μόνο ορμόνης (όταν ταυτόχρονα αυξομειώνονται τα επίπεδα διάφορων ορμονών στον οργανισμό), πιθανότατα αποτελεί παρερμηνεία των ευρημάτων. Αναζητούν μια συνολικότερη προσέγγιση στο ζήτημα που θα περιλαμβάνει το δίκτυο των αλληλεπιδράσεων μεταξύ της λειτουργίας του οργανισμού και του κοινωνικού περιβάλλοντος.

Τεστοστερόνη: μια καθαρά ανδρική ορμόνη;

Είναι αλήθεια ότι η τεστοστερόνη είναι μια ορμόνη «με προσωπικότητα». Επειδή παράγεται από τους όρχεις, έχει συσχετιστεί με όλα τα στερεότυπα της αρρενωπότητας. Όταν λέμε ότι κάποιος «έχει πολλή τεστοστερόνη» εννοούμε ότι είναι «πολύ άνδρας», δηλαδή δεν σηκώνει προσβολές ή χαρακτηρίζεται από έντονη σεξουαλικότητα. Όμως, πραγματικά η τεστοστερόνη «κάνει τον άνδρα»; Πιθανώς, αυτό είναι κάτι πολύ ευρύτερο και θα ήταν λάθος να αποδώσουμε τις ιδιότητες που χαρακτηρίζουν τον άνδρα σε μια απλή χημική ένωση, όπως είναι η τεστοστερόνη. Παρά τη γενική αντίληψη, αυτή ανήκει στο ενδοκρινικό σύστημα και των δύο φύλων συμμετέχοντας στη διατήρηση της υγείας όλων μας … ανδρών και γυναικών. Οι διαφορές είναι ποσοτικές, καθώς τα επίπεδα της τεστοστερόνης στους άνδρες είναι φυσιολογικά υψηλότερα των γυναικών.

Προκαλούν τα ανεπαρκή επίπεδα τεστοστερόνης στυτική δυσλειτουργία;

Πράγματι αυτό μπορεί να συμβεί. Όμως, η ανεπαρκής παραγωγή τεστοστερόνης δεν αποτελεί ένα από τα συχνά αίτια στυτικής δυσλειτουργίας. Με τα χρόνια, η τεστοστερόνη που παράγεται από τον οργανισμό των ανδρών μειώνεται, αλλά η σημασία αυτής της μείωσης για την εμφάνιση στυτικής δυσλειτουργίας είναι αμφιλεγόμενη και ανεπαρκώς κατανοητή. Άλλα πιθανά αίτια ανεπάρκειας τεστοστερόνης αποτελούν ο τραυματισμός ή η φλεγμονή των όρχεων, η αυξημένη συγκέντρωση σιδήρου στον οργανισμό, η δυσλειτουργία της υπόφυσης (μικρός αδένας στη βάση του εγκεφάλου που παράγει σημαντικές ορμόνες), διάφορα φάρμακα (όπως τα στεροειδή), χρόνια νοσήματα (κίρρωση του ήπατος, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια), φλεγμονώδη νοσήματα (π.χ. σαρκοείδωση), το άγχος και ο αλκοολισμός. Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος διάγνωσης της κατάστασης είναι η μέτρηση των επιπέδων της τεστοστερόνης στο αίμα. Μερικές φορές απαιτείται η λήψη πολλών δειγμάτων, καθώς η ορμόνη αυξομειώνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Συνήθως, τα υψηλότερα επίπεδα παρατηρούνται το πρωί. Για αυτόν τον λόγο, οι ιατροί προτιμούν η αιμοληψία να πραγματοποιείται πρωινές ώρες. Εφόσον επιβεβαιωθεί ότι η στυτική δυσλειτουργία οφείλεται σε ανεπάρκεια της ορμόνης, μια στρατηγική αντιμετώπισης είναι η χορήγηση θεραπείας ορμονικής υποκατάστασης.

Πώς επηρεάζεται η συνολική κατάσταση της υγείας των ανδρών από τα επίπεδα της τεστοστερόνης;

Τα επίπεδα της τεστοστερόνης φθάνουν στο υψηλότερό τους σημείο κατά την εφηβεία και την πρώτη φάση της ενήλικης ζωής. Όμως, όπως αναφέρθηκε, κατόπιν αρχίζουν να μειώνονται (περίπου μετά την ηλικία των 40 ετών). Για τους περισσότερους άνδρες η μείωση αυτή είναι μέτρια και δεν είναι σαφές ότι προκαλεί διαταραχές. Ή, με άλλα λόγια, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ότι η ύπαρξη υψηλότερων επιπέδων τεστοστερόνης θα αύξανε τη διάρκεια ζωής των ανδρών μετά την ηλικία των 40. Ωστόσο, σύμφωνα με μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε από τη Δρ Elizabeth Barrett-Connor και τους συνεργάτες της στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, οι άνδρες με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης εμφανίζουν κατά 33% μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνουν εντός των επομένων 18 ετών σε σχέση με εκείνους με υψηλότερα επίπεδα. Ακόμα, είναι πιθανότερο να εμφανίζουν μεγαλύτερη περιφέρεια μέσης και χαρακτηρίζονται από υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων και διαβήτη. Στη μελέτη συμμετείχαν περίπου 800 άνδρες 50 έως 91 ετών που ζούσαν στην Καλιφόρνια. Τα επίπεδα της τεστοστερόνης μετρήθηκαν κατά την έναρξη της μελέτης και η κατάσταση της υγείας τους παρακολουθήθηκε για τα επόμενα 20 χρόνια. Οι ερευνητές όρισαν ως χαμηλά τα επίπεδα της ορμόνης κάτω από τα 250 ng/dl. Επίσης, παρατήρησαν ότι πολλοί από τους άνδρες που εμφάνιζαν χαμηλά επίπεδα της ορμόνης δεν είχαν κάποιες ενδείξεις για αυτό και αποτελούσαν πιθανώς δραστήρια μέλη της κοινότητάς τους. Παρόλα αυτά, οι ερευνητές πρόσθεσαν ότι η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να γίνει με προσοχή, καθώς αρκετοί επιπλέον παράγοντες παραμένουν ασαφείς. Πρόκειται μόνο για μια επιδημιολογική μελέτη που υποδεικνύει την ύπαρξη μιας στατιστικής συσχέτισης μεταξύ των επιπέδων της τεστοστερόνης και της θνησιμότητας. Όμως, δεν αποδεικνύει ότι το ένα προκαλεί το άλλο. Σε άλλες μελέτες, έχει επιβεβαιωθεί – επίσης – η σχέση μεταξύ των χαμηλών επιπέδων τεστοστερόνης και του μεταβολικού συνδρόμου ή του σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ. Και οι δυο αυτές παθολογικές καταστάσεις συσχετίζονται με καρδιαγγειακά νοσήματα και υψηλότερη θνησιμότητα σε άνδρες μέσης ηλικίας ή μεγαλύτερους. Ωστόσο, η αντίστροφη σχέση μπορεί ακόμα να είναι πιθανή. Δηλαδή, τα χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης να αποτελούν συνέπεια της συστηματικής νόσου. Επιπλέον, όλες αυτές οι καταστάσεις μπορεί να αλληλεπικαλύπτονται, καθώς η αύξηση της ηλικίας, τα χαμηλά επίπεδα της ορμόνης, η στυτική δυσλειτουργία και τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι δυνατό να αποτελούν σύνολο διαφορετικών καταστάσεων με αμφίδρομες επιδράσεις.

Μπορεί η τεστοστερόνη να βοηθήσει τους μεγαλύτερους άνδρες να αισθανθούν και πάλι νέοι;

Αν και παραμένει ακόμα ασαφής η σχέση μεταξύ χαμηλής τεστοστερόνης και θνησιμότητας, μπορεί η τεστοστερόνη να αναζωογονήσει τους μεγαλύτερους σε ηλικία άνδρες; Οι πιθανές επιδράσεις μιας θεραπείας με τεστοστερόνη υπόσχονται πολλά – αύξηση της μυϊκής μάζας, βελτίωση της μνήμης και της νοητικής λειτουργίας, ενίσχυση της σεξουαλικής διάθεσης και βελτίωση της ενεργητικότητας του ατόμου. Με την αύξηση της ηλικίας, η θεραπεία τεστοστερόνης μπορεί να ακούγεται ως η απόλυτη αντι-γηραντική φόρμουλα για τους άνδρες. Όμως, ούτε τα πλεονεκτήματα της χορήγησης τεστοστερόνης με αυτόν τον σκοπό έχουν επιβεβαιωθεί.
Εκτός από την επίδραση των χαμηλών επιπέδων τεστοστερόνης για την εμφάνιση της στυτικής δυσλειτουργίας, οι υπόλοιπες συνέπειες της χαμηλής τεστοστερόνης έχουν διερευνηθεί σε μελέτες με άνδρες με παθολογικά χαμηλά επίπεδα (εξαιτίας διάφορων αιτίων). Σε αυτές περιλαμβάνονται διαταραχές των οστών, μειωμένη μυϊκή μάζα και αντοχή, αύξηση του λιπώδους ιστού, διαταραχές της μνήμης, συναισθηματικές διαταραχές και κατάθλιψη. Παρόλα αυτά, ορισμένοι άνδρες εμφανίζουν κάποιες από αυτές τις εκδηλώσεις χωρίς να παρουσιάζουν διαταραγμένα επίπεδα τεστοστερόνης. Αντίθετα, άλλοι εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα της ορμόνης αλλά δεν έχουν διαταραχές που να τους οδηγούν στη χορήγηση θεραπείας. Επίσης, υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η θεραπεία τεστοστερόνης μπορεί να αποκαταστήσει τα επίπεδα της ορμόνης σε αυτά που αντιστοιχούν σε νεότερες ηλικίες χωρίς – όμως – αυτό να φαίνεται ότι προσφέρει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα για την υγεία. Λίγες μελέτες έχουν γίνει σχετικά με την εφαρμογή θεραπείας τεστοστερόνης σε άνδρες με φυσιολογικά επίπεδα της ορμόνης (για την ηλικία τους). Τα αποτελέσματα ορισμένων μικρών μελετών είναι αρκετά αντικρουόμενα. Για παράδειγμα, η χορήγηση της ορμόνης σε άνδρες με φυσιολογική τεστοστερόνη οδήγησε σε αύξηση της μυϊκής μάζας, αλλά όχι της μυϊκής δύναμης. Επιπλέον, δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα σχετικά με τους κινδύνους της χορήγησης της ορμόνης σε άνδρες με φυσιολογικά επίπεδα. Θεωρητικά, τα υψηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης θα ενίσχυαν τον κίνδυνο της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη και του καρκίνου σε αυτό το όργανο. Όμως, ούτε αυτό έχει αποδειχθεί σε μελέτες. Επίσης, υπάρχουν μελέτες που συσχετίζουν τη χορήγηση τεστοστερόνης με την εμφάνιση άπνοιας στον ύπνο. Η κατάσταση αυτή περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες – παροδικές διακοπές της αναπνοής κατά τον ύπνο. Η τεστοστερόνη μπορεί ακόμα να προκαλέσει αύξηση του αριθμού των ερυθρών αιμοσφαιρίων, η οποία ενδεχομένως να οδηγούσε σε καρδιοπάθεια.

No comments: