ΟΙ ΘΕΤΙΚΕΣ ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ


Πολλοί πιστεύουν ότι η μοναξιά έχει και μια θετική πλευρά. Ας την ονομάσουμε θετική μοναξιά. Είναι η κατάσταση που μας επιτρέπει να βρεθούμε με τον εαυτό μας χωρίς την παρεμβολή εξωτερικών επιδράσεων. Παρόλο που δεν υπάρχει συγκεκριμένη λέξη για να τη διαφοροποιήσει, δεν πρέπει να τη συγχέουμε με την κοινώς εννοούμενη μοναξιά, η οποία εμπεριέχει τη μη ηθελημένη απομόνωσή μας από τους άλλους. Ο Weiss, ο οποίος είναι από τους πρωτοπόρους στη μελέτη ζητημάτων που αφορούν τη μοναξιά, θεωρεί ότι το αίσθημα της μοναξιάς αποτελεί αντίδραση στην απουσία σημαντικών άλλων και βασίζεται πιθανώς σε αρχέγονους μηχανισμούς που κάποτε εξασφάλισαν την επιβίωση του είδους μας και παραμένουν ακόμα σημαντικοί για την αίσθηση της ευεξίας των ανθρώπων. Είναι αλήθεια ότι είμαστε κοινωνικά όντα και βιώνουμε μεγάλο κομμάτι της ευτυχίας μας από την επαφή και τις σχέσεις μας με τους άλλους. Παράλληλα, έχουμε συνηθίσει σε μια διαρκή φυσική και ακουστική δραστηριότητα (άνθρωποι συνεχώς κινούνται, συνομιλίες ακούγονται γύρω μας).

Παρόλα αυτά, η ανάγκη να είμαστε μόνοι μας πότε – πότε είναι ακριβώς το ίδιο σημαντική για την πνευματική και την ψυχική υγεία. Κατά αυτή την έννοια, η μοναξιά δεν είναι μια κατάσταση αρνητικής ψυχολογίας και συναισθηματικού πόνου που κάποιος αναγκάζεται να βιώσει. Η θετική μοναξιά δεν είναι απομόνωση. Η απομόνωση μοιάζει με μια συναισθηματική φυλακή που χαρακτηρίζεται από αρνητικές σκέψεις και αρνητική ψυχολογία. Κυρίως, κάποιος βιώνει την αρνητική πλευρά της μοναξιάς όταν έχει συνεχώς το αίσθημα του αποχωρισμού ή της απόστασης από κάποιον άλλον που θα ήθελε να είναι μαζί. Η θετική μοναξιά είναι μια παροδική ηθελημένη απόσυρση, μια κατάσταση χαλάρωσης που προσφέρει το κίνητρο να απολαύσει κάποιος τη ζωή επικεντρώνοντας τη σκέψη του σε όσα του χαρίζουν ευτυχία. Επίσης, είναι ένας τρόπος προσωρινής διαφυγής από όλα τα προβλήματα και το άγχος της καθημερινότητας και σύνδεσης με τον πραγματικό εαυτό του χωρίς να παρεμβάλλονται οι τρέχουσες συνθήκες και τα αποτελέσματα που μπορεί αυτές να έχουν στη ζωή. Είναι σημαντικό ο σύγχρονος άνθρωπος να απολαμβάνει τέτοιες στιγμές – τόσο για τον ίδιο όσο και για αυτούς που τον περιβάλλουν. Τα οφέλη της θετικής μοναξιάς είναι δύσκολο να περιγραφούν με λέξεις (όπως συμβαίνει και με την ευτυχία). Αλλά το να βιώνουμε αυτή την κατάσταση για λίγο χρόνο στην καθημερινότητά μας μπορεί να μας βοηθήσει να αυξήσουμε την ενεργητικότητα και την αυτοπεποίθησή μας και να αποκτήσουμε μια θετικότερη στάση στη ζωή. Η θετική μοναξιά είναι μια πηγή ενέργειας που μπορεί να αναζωογονήσει τον άνθρωπο περισσότερο ακόμα και από άλλες μορφές άσκησης ή μια βελτίωση του τρόπου διατροφής του. Όταν κοιμόμαστε, ο οργανισμός ανασυγκροτείται και προετοιμάζεται για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις της επόμενης ημέρας. Κατά αναλογία, λίγες στιγμές μοναξιάς είναι δυνατό να ηρεμήσουν το μυαλό μας και να βελτιώσουν τον τρόπο που σκεπτόμαστε τα πράγματα. Η ενέργεια αυτή διαρκεί για μεγαλύτερο διάστημα και είναι δυνατό να προσφέρει ευτυχία και ηρεμία αποκαλύπτοντας την πραγματική διάσταση πραγμάτων που φαίνονται σοβαρότερα στο πλαίσιο της καθημερινότητας.

Όταν είμαστε μόνοι μας μπορούμε πραγματικά να αναρωτηθούμε «ποιος είμαι;». Δεν υπάρχει τρόπος να κρυφθούμε από τον ίδιο μας τον εαυτό, τα ψέματά μας κινδυνεύουν να αποκαλυφθούν περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον άνθρωπο που ζει κάτω από το δέρμα μας. Εάν επιτύχουμε ένα ανώτερο επίπεδο αυτογνωσίας έχουμε περισσότερες πιθανότητες να καταλάβουμε τις αιτίες των συναισθημάτων μας, τις προσωπικές μας τάσεις και τις επιλογές μας. Αυτό θα μας δώσει τη δυνατότητα να αποδεχθούμε καλύτερα τον εαυτό μας, ακόμα και να τον συγχωρέσουμε για κάποια λάθη που μας βασανίζουν. Οι σκέψεις και τα συναισθήματα θα γίνουν πιο γνήσια, επειδή όταν είμαστε μόνοι μας μπορούμε να απαλλαγούμε από την πίεση των τύπων και των συμβιβασμών. Παράλληλα, χωρίς το βάρος της προηγούμενης σύγχυσης θα μπορέσουμε να απαντήσουμε ευκολότερα σε διλήμματα και να βρούμε λύσεις σε προβλήματα που φάνταζαν αξεπέραστα. Ενδεχομένως θα αποκαλυφθούν νέες δυνατότητες, σε καταστάσεις της καθημερινής ζωής, που είχαμε αφήσει αναξιοποίητες όταν παρασυρόμασταν στον ρυθμό του άγχους της κάθε ημέρας. Με αυτόν τον τρόπο, το να περνάμε κάποιες στιγμές μόνοι μας μπορεί να αποτελέσει και την αφετηρία για να κάνουμε σημαντικές αλλαγές στη ζωή μας.

Η μοναξιά μπορεί ακόμα να αποτελέσει στοιχείο της δημιουργίας. Διάφοροι μεγάλοι ερευνητές, καλλιτέχνες αλλά και επιχειρηματίες θα συνηγορούσαν σε αυτό. Σε μοναχικές στιγμές ο νους συλλαμβάνει καινοτόμες ιδέες, φθάνει σε εμπνεύσεις και συνθέτει στοιχεία της πραγματικότητας με τρόπους που μπορούν να ανοίξουν νέες δυνατότητες σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Πώς μπορούμε να βιώσουμε τη θετική πλευρά της μοναξιάς;

Η θετική αίσθηση της μοναξιάς δεν είναι κάτι που μπορεί να επιτευχθεί όταν είμαστε αγχωμένοι και – για παράδειγμα – αποφασίζουμε να κλειδώσουμε για λίγο την πόρτα του γραφείου μας, γνωρίζοντας ότι όταν την ξανανοίξουμε μια «καταιγίδα» υποχρεώσεων θα ξεσπάσει και πάλι πάνω μας μέχρι το τέλος της εργάσιμης ημέρας. Αντίθετα, απαιτεί να είμαστε ελεύθεροι, χαλαροί, χωρίς κάποια δέσμευση εκείνη τη στιγμή και χωρίς κάποιος να βρίσκεται γύρω μας. Συνεπώς, μπορούμε να βιώσουμε αυτή την κατάσταση όταν έχουμε γυρίσει από τη δουλειά και καθόμαστε στο μπαλκόνι το καλοκαίρι ή βλέποντας από το παράθυρο τη βροχή να πέφτει τον χειμώνα. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ένας και μοναδικός τρόπος να αναζητήσουμε τη θετική αίσθηση της μοναξιάς και κάθε άνθρωπος μπορεί να βρει εκείνον που ταιριάζει καλύτερα στην καθημερινότητά του. Παρόλα αυτά, υπάρχουν κάποιες βασικές προϋποθέσεις αν θέλουμε πραγματικά να βιώσουμε αυτή την κατάσταση:
- Πρέπει να είμαστε μόνοι μας. Αυτή είναι η πλέον σημαντική προϋπόθεση.
- Πρέπει να έχουμε μπροστά μας αρκετό χρόνο για να περάσουμε με τον εαυτό μας.
- Πρέπει να είμαστε χαλαροί και χωρίς άγχος.

Μπορούμε να κάνουμε οτιδήποτε μας προσφέρει ευτυχία και ηρεμεί το μυαλό μας. Για παράδειγμα, η μουσική είναι ένας καλός τρόπος για να φθάσουμε σε αυτή την κατάσταση. Άλλοι άνθρωποι μπορεί να προτιμούν να ασχολούνται με τον κήπο τους, να πηγαίνουν μια βόλτα στην παραλία ή να κάνουν jogging. Όπως αναφέρθηκε, δεν υπάρχει κάποια μαγική συνταγή και ο τρόπος που θα επιλέξει καθένας εξαρτάται από την προσωπικότητά του.

Η θετική αίσθηση της μοναξιάς δεν πρέπει να συγχέεται με τον διαλογισμό. Πράγματι, η φυσική και πνευματική απομόνωση είναι απαραίτητη για τον διαλογισμό. Δεν μπορεί κάποιος να κάνει διαλογισμό εάν δεν είναι μόνος, όμως η θετική μοναξιά και ο διαλογισμός είναι διαφορετικά πράγματα. Η θετική αίσθηση της μοναξιάς μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για να προχωρήσουμε στον διαλογισμό μόνο εάν το θελήσουμε. Ο διαλογισμός είναι μια υψηλότερη διαδικασία αναγνώρισης των σκέψεων και των συναισθημάτων μας που οδηγεί σε βαθύτερη κατανόηση της ψυχής μας. Όμως, απαιτεί και μεγαλύτερη δέσμευση, ενώ η απλή βίωση κάποιων στιγμών επικοινωνίας με τον εαυτό μας μπορεί να είναι πιο εφικτή στο καθημερινό πρόγραμμα των περισσότερων ανθρώπων.

Η μοναξιά στην εφηβεία

Οι ψυχολόγοι περιγράφουν την εφηβεία ως μια περίοδο αλλαγών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και τροποποιήσεις που αφορούν τις διαπροσωπικές σχέσεις του εφήβου. Ο έφηβος θέλει πλέον να περνάει περισσότερο χρόνο με τους συνομηλίκους του παρά με άλλα μέλη της οικογένειάς του. Παράλληλα, όμως, επιθυμεί και να μένει μόνος του. «Άφησε με μόνο μου», είναι μια φράση που ακούγεται συχνά από το στόμα των εφήβων. Επειδή κατά την εφηβεία σχηματίζεται η ταυτότητα του ατόμου, η μοναξιά μπορεί να έχει μεγάλη σημασία. Είναι μια αναπτυξιακή προϋπόθεση και γενικά αποτελεί μια θετική εμπειρία για τους εφήβους. Ο Larson, ο οποίος έχει πραγματοποιήσει εκτεταμένες μελέτες σχετικά με τον χρόνο που οι έφηβοι περνούν μόνοι τους, σημειώνει παράλληλα τις δυσκολίες για τη μελέτη αυτού του φαινομένου. Οι ερευνητές δεν είναι δυνατό να παρατηρήσουν τι κάνουν οι έφηβοι όταν είναι μόνοι τους, καθώς σε αυτή την περίπτωση θα χανόταν η γνησιότητα των μοναχικών στιγμών. Συνεπώς, τα περισσότερα δεδομένα προέρχονται από τις αναφορές των ίδιων των εφήβων, γεγονός που βέβαια θέτει ερωτηματικά για την αντικειμενικότητά τους. Επιπλέον, οι έφηβοι συχνά διστάζουν να αναφερθούν σε αυτά τα θέματα. Μαζί με το επιστημονικό έργο του Larson, υπάρχουν σημαντικές μελέτες από άλλους ερευνητές που επικεντρώνονται στη μοναξιά ως κατάσταση που χαρακτηρίζει την εφηβεία. Η Buchholz έχει μελετήσει τη μοναξιά ως αναπτυξιακή ανάγκη (παράλληλη με την ανάγκη για σύνδεση με τους άλλους) και θεωρεί ότι είναι μια θετική εμπειρία που είναι σημαντική για όλες τις φάσεις της ανάπτυξης του ατόμου. Ο Winnicott πιστεύει ότι η ικανότητα να είναι κάποιος μόνος προέρχεται από την πρώιμη παιδική ηλικία ως εξέλιξη της σχέσης με το άτομο που φροντίζει το παιδί, παρά ως εσωτερική ανάγκη. Όμως, ανεξαρτήτως της αιτίας αυτής της ικανότητας, και οι δύο ερευνητές συμφωνούν ότι η μοναξιά είναι μια υγιής διαδικασία ωρίμανσης, η οποία κυρίως μαθαίνεται από το άτομο – όπως για παράδειγμα μαθαίνει να δημιουργεί σχέσεις με τους άλλους.

No comments: