ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ


Η παχυσαρκία ορίζεται ως η υπερβολική αναλογία λίπους σε σχέση με το σωματικό βάρος ενός ατόμου. Υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα μεγάλο μέρος του πληθυσμού αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας και περίπου 7.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο εξαιτίας παθολογικών καταστάσεων, οι οποίες συνδέονται με την παχυσαρκία. Σε αυτές περιλαμβάνονται:
1. Η αρτηριακή υπέρταση.
2. Ο σακχαρώδης διαβήτης.
3. Το έμφραγμα του μυοκαρδίου.
4. Η καρδιακή ανεπάρκεια.
5. Τα εγκεφαλικά επεισόδια.
6. Το σύνδρομο άπνοιας στον ύπνο.
7. Η οισοφαγίτιδα και άλλες βλάβες του οισοφάγου.
8. Διαταραχές λόγω της συσσώρευσης λίπους στο ήπαρ.
9. Ο καρκίνος του μαστού, της μήτρας και του παχέος εντέρου.
10. Μυοσκελετικά προβλήματα (αρθρίτιδες, δισκοπάθεια).
11. Διαταραχές της γονιμότητας.
12. Η κατάθλιψη.

Η μέτρηση του σωματικού βάρους παρέχει μια αδρή εκτίμηση του κινδύνου ως προς τις διαταραχές που προκαλούνται από την παχυσαρκία. Καλύτερη παράμετρος θεωρείται ο δείκτης μάζας σώματος (Body Mass Index, BMI), ο οποίος συσχετίζει το βάρος και το ύψος (κατατάσσοντας το άτομο σε κατηγορίες). Για να υπολογίσετε αυτόν τον δείκτη, πρέπει να διαιρέσετε το βάρος (σε κιλά) με το τετράγωνο του ύψους σας (σε μέτρα). Κατόπιν, βάσει της τιμής που προκύπτει, μπορείτε να διαπιστώσετε σε ποια από τις παρακάτω κατηγορίες ανήκετε:
- ΒΜΙ κάτω του 18,5: ελλιποβαρής
- ΒΜΙ 18,5 – 24,9: φυσιολογικός
- ΒΜΙ 25 – 29,9: υπέρβαρος
- ΒΜΙ 30 – 39,9: παχύσαρκος
- ΒΜΙ άνω του 40: νοσογόνος παχυσαρκία
Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι ένα μεσήλικας με ΒΜΙ άνω του 40 εμφανίζει προσδόκιμο επιβίωσης μειωμένο κατά 10 χρόνια σε σύγκριση με ένα άτομο της ίδιας ηλικιακής ομάδας, αλλά φυσιολογικού σωματικού βάρους.

Αντιμετωπίζοντας την παχυσαρκία

Βασικός σκοπός της αντιμετώπισης της παχυσαρκίας είναι η επίτευξη ενός φυσιολογικού βάρους, ώστε αφενός να μειωθεί ο κίνδυνος για άλλες σοβαρές παθήσεις και αφετέρου να βελτιωθεί η ποιότητα της ζωής του ατόμου. Συνήθως, η προσπάθεια αυτή απαιτεί μια πολυδιαστασική προσέγγιση, με τη συνεργασία ειδικών από διάφορους τομείς της υγείας (ιατρών, διαιτολόγων, γυμναστών, ψυχολόγων και άλλων). Οι μεταβολές στο πρότυπο διατροφής, με τη μείωση της ημερήσιας θερμιδικής πρόσληψης και την επιλογή υγιεινότερων τροφών, αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο. Ταυτόχρονα, η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας θεωρείται ο δεύτερος σημαντικός παράγοντας για την επιτυχή έκβαση της προσπάθειας. Η αύξηση αυτή δεν είναι αναγκαίο να έχει τη μορφή ενός εντατικού προγράμματος άσκησης. Ακόμα και το απλό περπάτημα αρκεί, ώστε να επιτευχθεί η κατανάλωση περισσότερων θερμίδων. Παρόλα αυτά, όσο απλές και αν ακούγονται αυτές οι συμβουλές σχετικά με τη διατροφή και την άσκηση, πολλοί άνθρωποι χρειάζεται πρώτα να συνειδητοποιήσουν τη συμπεριφορά και τις συνήθειές τους, οι οποίες συμβάλλουν στο πρόβλημα της παχυσαρκίας. Σε αυτό το θέμα είναι σημαντική η συνεισφορά συμβουλευτικών ψυχολόγων, οι οποίοι βοηθούν το άτομο να μελετήσει τα υποκείμενα ψυχολογικά αίτια των επιβλαβών συμπεριφορών και να τροποποιήσει κατάλληλα τον τρόπο ζωής του. Τα ειδικά φάρμακα έχουν θέση μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Δηλαδή, όταν οι προηγούμενες μέθοδοι αποδείχθηκαν αναποτελεσματικές ή εφόσον ένα άτομο εμφανίζει ΒΜΙ άνω του 27 και πάσχει από παθολογικές καταστάσεις που συνδέονται με την παχυσαρκία (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση). Ωστόσο, υπάρχει και μια ομάδα ασθενών με σοβαρή παχυσαρκία, η οποία είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί με τους παραπάνω συντηρητικούς τρόπους. Σε αυτούς τους ασθενείς, είναι δυνατό να εφαρμοστούν ειδικές χειρουργικές μέθοδοι.

Η χειρουργική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας

Η χειρουργική αντιμετώπιση προσφέρει τις περισσότερες πιθανότητες απώλειας βάρους σε ασθενείς με ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα παχυσαρκίας. Με διάφορες τεχνικές, αποσκοπεί στη μείωση της πρόσληψης τροφής, στον περιορισμό της απορρόφησης θερμίδων από τον οργανισμό ή και στα δύο. Εξετάζεται ως επιλογή για τα άτομα με:

- ΒΜΙ άνω του 40.
- ΒΜΙ 35 – 39,9 εφόσον συνυπάρχουν άλλες παθήσεις που συνδέονται με την παχυσαρκία.

Επίσης, θα πρέπει ο ασθενής να επιθυμεί την πραγματοποίηση της επέμβασης και να δέχεται να ακολουθήσει όσα απαιτούνται, σχετικά με τον τρόπο ζωής, κατά τη μετεγχειρητική φάση. Συχνά, οι μέθοδοι αυτές επιτυγχάνουν έως και 50% μείωση του επιπλέον (του φυσιολογικού) βάρους του ατόμου. Σύμφωνα με μελέτες, παραπάνω από τους μισούς ασθενείς, οι οποίοι υποβλήθηκαν σε μια τέτοια επέμβαση, έχουν διατηρήσει την απώλεια των κιλών με το πέρας μιας πενταετίας.

Τι είναι η Βαριατρική Χειρουργική;

Η Βαριατρική Χειρουργική περιλαμβάνει τις διάφορες επεμβάσεις, οι οποίες αποσκοπούν στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Τρεις τύποι επεμβάσεων εφαρμόζονται κυρίως σήμερα:

1. Η διαμερισματοποίηση του στομάχου με γαστρικό δακτύλιο.
2. Η γαστρική παράκαμψη.
3. Η αφαίρεση του γαστρικού θόλου.

Αυτός ο τομέας της Χειρουργικής αναπτύχθηκε ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1990. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι χειρουργικές μέθοδοι παρουσιάζουν την υψηλότερη αποτελεσματικότητα έναντι των σοβαρών (ΒΜΙ άνω του 35) ή των ιδιαίτερα σοβαρών (ΒΜΙ άνω του 40) περιπτώσεων παχυσαρκίας. Πλέον, οι συγκεκριμένες τεχνικές είναι δυνατό να εφαρμοστούν βάσει της λαπαροσκοπικής μεθόδου. Έτσι, πραγματοποιούνται πολύ μικρές τομές, ο μετεγχειρητικός πόνος έχει περιοριστεί σημαντικά και ο απαιτούμενος χρόνος νοσηλείας δεν είναι μεγάλος. Τέλος, η χολοπαγκρεατική παράκαμψη αποτελεί έναν τέταρτο τύπο επέμβασης, η οποία – όμως – είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη. Εφαρμόζεται μόνο σε ασθενείς με εξαιρετικό πρόβλημα παχυσαρκίας, το οποίο απειλεί άμεσα την υγεία τους.

Γαστρικός ρυθμιζόμενος δακτύλιος

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης τοποθετείται στο στομάχι του ασθενούς ένας ειδικός δακτύλιος, ο οποίος περιβάλλει το όργανο προσδίδοντάς του μορφή κλεψύδρας με ένα μικρό ανώτερο και ένα μεγαλύτερο κατώτερο τμήμα. Ο δακτύλιος είναι κατασκευασμένος από αδρανή στερεά σιλικόνη, συνεπώς δεν υπάρχει κίνδυνος απόρριψης. Η τροφή κατέρχεται φυσιολογικά διαμέσου του οισοφάγου και συγκεντρώνεται αρχικά στο ανώτερο τμήμα, προκαλώντας διάταση του στομαχικού θόλου. Η διάταση αυτή επιφέρει την αίσθηση του κορεσμού στο άτομο, αλλά – μετά την εφαρμογή του δακτυλίου – ο κορεσμός επέρχεται με μικρότερες ποσότητες τροφής. Εν συνεχεία, το περιεχόμενο του ανώτερου τμήματος διέρχεται βραδέως προς το κατώτερο τμήμα του στομάχου και η πέψη ολοκληρώνεται φυσιολογικά. Η διάμετρος του δακτυλίου ρυθμίζεται ανάλογα, ώστε να επιβραδύνεται η πορεία της τροφής εντός του στομάχου χωρίς όμως να προκαλείται εμετός.

Για να είναι επιτυχής η επέμβαση, πρέπει ο ασθενής να ακολουθεί τις εξής οδηγίες κατά τη διάρκεια της μετέπειτα περιόδου:
- Κατανάλωση της μεγαλύτερης ποσότητας τροφής με τα γεύματα. Δηλαδή, να αποφεύγει την περιστασιακή πρόσληψη τροφής κατά τη διάρκεια της ημέρας (τσιμπολόγημα).
- Αποφυγή της αυξημένης κατανάλωσης γλυκών και αναψυκτικών, χωρίς να απαιτείται συγκεκριμένη δίαιτα.
- Διακοπή της πρόσληψης τροφής με το που θα αισθανθεί κορεσμό το άτομο. Ο κορεσμός πλέον επέρχεται με μικρότερες ποσότητες τροφής, αλλά εάν ο ασθενής συνεχίσει να τρώει θα προκληθεί εμετός. Μάλιστα, εφόσον αυτό επαναλαμβάνεται σε τακτική βάση, υπάρχει κίνδυνος να διαταθεί το ανώτερο τμήμα του στομάχου και η εφαρμογή του δακτυλίου να καταστεί αναποτελεσματική.

Η συγκεκριμένη επέμβαση θεωρείται μέθοδος πρώτης γραμμής για την αντιμετώπιση της νοσογόνου παχυσαρκίας. Σύμφωνα με τη λαπαροσκοπική τεχνική, έχει διάρκεια 20 λεπτών και απαιτεί νοσηλεία μίας ημέρας (υπό προϋποθέσεις μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμα και δίχως μετεγχειρητική νοσηλεία). Επιπλέον πλεονέκτημα κρίνεται το γεγονός ότι πρόκειται για μια αναστρέψιμη επέμβαση. Αν και ο δακτύλιος σχεδιάσθηκε για να παραμένει μόνιμα στη θέση εφαρμογής του, είναι δυνατό να αφαιρεθεί όταν επιτευχθεί η επιθυμητή απώλεια βάρους. Ωστόσο, η αφαίρεση δεν πρέπει να γίνεται πρώιμα, καθώς υπάρχει κίνδυνος υποτροπής της παχυσαρκίας.

Γαστρική παράκαμψη

Η γαστρική παράκαμψη είναι μια περισσότερο σύνθετη επέμβαση, αλλά μπορεί να είναι αποτελεσματική σε περιπτώσεις ασθενών για τους οποίους η προηγούμενη μέθοδος θα ήταν ανεπαρκής. Με σκοπό την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, η συγκεκριμένη επέμβαση έχει δύο δράσεις:
1. Μείωση της πρόσληψης θερμίδων από τις τροφές που καταναλώνει ο ασθενής.
2. Περιορισμός της κατανάλωσης τροφής, όπως επιχειρείται και με τη διαμερισματοποίηση του στομάχου με γαστρικό δακτύλιο.

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης διαμορφώνεται χειρουργικά ένας μικρός γαστρικός σάκος από το άνω τμήμα του στομάχου. Ο σάκος αυτός αποκόπτεται από το υπόλοιπο στομάχι και δέχεται την τροφή, όπως κατέρχεται διαμέσου του οισοφάγου. Αντιστοιχεί προς το ανώτερο τμήμα του στομάχου μετά την εφαρμογή γαστρικού δακτυλίου. Έως αυτό το σημείο, η τεχνική αποσκοπεί στο ίδιο αποτέλεσμα με την προηγούμενη μέθοδο (ταχύτερη εμφάνιση της αίσθησης του κορεσμού, η οποία οδηγεί σε μείωση της πρόσληψης τροφής). Για να επιτευχθεί ο περιορισμός της πρόσληψης θερμίδων από τις τροφές, ο χειρουργός συνδέει τον γαστρικό σάκο απευθείας με το λεπτό έντερο. Δηλαδή, οι τροφές δεν διέρχονται πλέον από το υπόλοιπο στομάχι και το τμήμα του πεπτικού σωλήνα, το οποίο φυσιολογικά παρεμβάλλεται μέχρι του σημείου που ο χειρουργός συνδέει το λεπτό έντερο με τον σάκο. Έτσι, εξαιτίας αυτής της παράκαμψης, μειώνεται το μήκος του πεπτικού σωλήνα όπου πραγματοποιείται απορρόφηση θερμίδων. Τελικά, ο οργανισμός προσλαμβάνει λιγότερες θερμίδες από αυτές που αντιστοιχούν στην ποσότητα της τροφής, η οποία καταναλώθηκε. Ωστόσο, με την ολοκλήρωση της επέμβασης, δεν αφαιρείται κάποιο κομμάτι του πεπτικού σωλήνα. Το τμήμα, το οποίο παρακάμπτεται, συνδέεται επίσης με το λεπτό έντερο, αλλά σε χαμηλότερο επίπεδο από αυτό της σύνδεσης με τον γαστρικό σάκο.

Η γαστρική παράκαμψη αποτελεί μια μόνιμη μορφή επέμβασης, η οποία μεταβάλλει τη διαδικασία της πέψης στον οργανισμό. Βασικό πλεονέκτημα της μεθόδου είναι ότι επιτρέπει σημαντική διατροφική ελευθερία στον ασθενή. Από την άλλη πλευρά, βέβαια, η μείωση της απορρόφησης των θερμίδων επιτυγχάνεται με παράλληλη ανεπαρκή πρόσληψη ορισμένων στοιχείων, όπως οι βιταμίνες. Για αυτόν τον λόγο, χορηγούνται στους ασθενείς κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής μετά την επέμβαση. Επίσης, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται ότι αποτελεί μια σοβαρή επέμβαση, τη σκοπιμότητα της οποίας ο ιατρός οφείλει να εξετάζει προσεκτικά σε συνεργασία με τον ασθενή. Μπορεί να πραγματοποιηθεί λαπαροσκοπικά και απαιτεί μετεγχειρητική νοσηλεία μερικών ημερών.

Αφαίρεση του γαστρικού θόλου

Η αφαίρεση του γαστρικού θόλου και μέρους του σώματος του στομάχου είναι η πλέον σύγχρονη χειρουργική μέθοδος για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Αποσκοπεί στην ελάττωση της χωρητικότητας του στομάχου, ώστε να επιταχύνεται η εμφάνιση του κορεσμού με τη λήψη της τροφής. Παράλληλα, το τμήμα (που αφαιρείται) έχει επιλεγεί βάσει των ευρημάτων επιστημονικών μελετών. Στον γαστρικό θόλο εκκρίνεται η ορμόνη γρελίνη. Η συγκεκριμένη ορμόνη συμμετέχει στη ρύθμιση της πρόσληψης τροφής, προάγοντας την όρεξη. Με την αφαίρεση του θόλου επέρχεται μείωση των επιπέδων της ορμόνης στο αίμα και – κατ’ επέκταση – περιορισμός της όρεξης.

Η επέμβαση δεν μεταβάλλει τη διαδικασία της πέψης στον οργανισμό. Έχει επιτύχει ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα, τόσο σε ασθενείς με πολύ αυξημένο δείκτη μάζας σώματος όσο και σε άτομα με έντονη παρορμητικότητα για την κατανάλωση τροφής. Εφαρμόζεται λαπαροσκοπικά και απαιτεί μετεγχειρητική περίοδο νοσηλείας περίπου τριών ημερών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι δυνατό να συμπληρωθεί από επέμβαση γαστρικής παράκαμψης, η οποία πραγματοποιείται σε επόμενη χρονική στιγμή. Με αυτόν τον τρόπο, η δεύτερη επέμβαση εφαρμόζεται υπό ευνοϊκότερες – για την υγεία του ασθενούς – συνθήκες.

Χολοπαγκρεατική παράκαμψη

Η χολοπαγκρεατική παράκαμψη προσφέρει σταθερή απώλεια βάρους, αλλά συσχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο δυσαπορρόφησης θρεπτικών συστατικών και ανεπάρκειας βιταμινών κατά τη μετεγχειρητική φάση της ζωής του ατόμου. Επίσης, η κατάσταση της υγείας του θα πρέπει να παρακολουθείται τακτικά μετά την πραγματοποίηση της επέμβασης. Σε γενικές γραμμές εφαρμόζεται σε ασθενείς με ΒΜΙ άνω του 50.

No comments: