ΧΟΡΤΟΦΑΓΙΑ Ή ΟΧΙ;


Πολλές μελέτες έχουν καταλήξει σε ευρήματα που επιβεβαιώνουν τις αρνητικές συνέπειες της αυξημένης κατανάλωσης κόκκινου κρέατος στην υγεία. Παράλληλα, μερικές φορές κυριαρχούν στην επικαιρότητα περιστατικά, τα οποία στιγματίζουν την κατανάλωση κρέατος. Μια τέτοια περίπτωση ήταν η υπόθεση της νόσου των «τρελών αγελάδων» πριν από λίγα χρόνια. Με αφορμή είτε τα επιστημονικά συμπεράσματα των μελετών είτε τις αρνητικές εντυπώσεις που δημιουργούνται από τα θέματα της επικαιρότητας, ορισμένοι άνθρωποι αποφασίζουν να γίνουν χορτοφάγοι. Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη, περίπου του 3% των ενηλίκων στις ΗΠΑ είναι χορτοφάγοι. Επίσης, το 10% του πληθυσμού τρέφεται με έναν τρόπο που πλησιάζει το χορτοφαγικό πρότυπο. Υπάρχει και ένα επιπλέον 5%, το οποίο απαντάει ότι σίγουρα θα ενδιαφερόταν να ακολουθήσει ένα χορτοφαγικό πρότυπο στο μέλλον. Άνω του 50% των χορτοφάγων αναφέρει ότι έκανε τη συγκεκριμένη επιλογή για να βελτιώσει την κατάσταση της υγείας του. Άλλοι λόγοι, οι οποίοι προβάλλονται συχνά, είναι το ενδιαφέρον για τα ζώα, ζητήματα που αφορούν τα περιβαλλοντικά προβλήματα, η απώλεια σωματικού βάρους και η διατήρησή του και θέματα που σχετίζονται με την ασφάλεια των ζωικών τροφίμων.

Ενώ όμως το χορτοφαγικό πρότυπο διατροφής έχει φανατικούς υποστηρικτές, υπάρχουν και άλλοι που του ασκούν έντονη κριτική. Τι ισχυρίζονται, λοιπόν, οι ειδικοί; Είναι μια σωστή ή λανθασμένη επιλογή; Ή μήπως τα επιστημονικά στοιχεία παραμένουν αντικρουόμενα;

Γιατί κάποιος να ακολουθήσει μια δίαιτα που δεν περιλαμβάνει κρέας;

Ένα χορτοφαγικό πρότυπο έχει αποδειχθεί υγιεινότερος τρόπος διατροφής, σύμφωνα με ορισμένες επιδημιολογικές μελέτες. Στις μελέτες αυτές συμμετείχαν άνθρωποι που είτε οι ίδιοι είχαν επιλέξει προηγουμένως να γίνουν χορτοφάγοι είτε ακολούθησαν ένα τέτοιο πρότυπο διατροφής κατά τη διάρκεια της μελέτης. Ακόμα, η χορτοφαγία εκτιμήθηκε ότι προσθέτει επιπλέον χρόνια ζωής στα άτομα που την εφαρμόζουν. Για να καταλήξουν σε αυτό το εύρημα, οι ερευνητές φρόντισαν να απομονώσουν στη μελέτη τους την επίδραση άλλων παραγόντων της υγιεινής ζωής, όπως είναι η αποφυγή του καπνίσματος ή του οινοπνεύματος και η τακτική άσκηση. Μάλιστα, έχουν προκύψει επιπρόσθετα ερευνητικά δεδομένα, τα οποία επιβεβαιώνουν την ευεργετική επίδραση της χορτοφαγίας ως προς συγκεκριμένες παθολογικές καταστάσεις:
- Καρδιοπάθειες
- Σακχαρώδης διαβήτης
- Αρτηριακή υπέρταση
- Μικρότερος κατά 40% κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου (ειδικά του παχέος εντέρου και του προστάτη)
Επίσης, προέκυψε ότι τα άτομα, τα οποία καταναλώνουν τακτικά κρέας, είναι εννέα φορές πιο πιθανό να εμφανίζουν παχυσαρκία σε σχέση με τους χορτοφάγους.

Οι κυριότεροι κίνδυνοι για την υγεία που σχετίζονται με την κατανάλωση κρέατος

Ειδικοί, οι οποίοι προωθούν την αξία της χορτοφαγίας, πιστεύουν ότι υπάρχουν πολλοί λόγοι κάποιος να αποφεύγει το κρέας. Για παράδειγμα, όταν το κρέας μαγειρεύεται σε υψηλές θερμοκρασίας (όπως στη σχάρα ή κατά το βράσιμο) παράγονται ορισμένες δυνητικά καρκινογόνες ουσίες (ετεροκυκλικές αμίνες). Ο σχηματισμός των ουσιών αυτών προκαλείται από τη θέρμανση των ζωικών ιστών κατά το μαγείρεμα. Εξαιτίας της παρουσίας των συγκεκριμένων ουσιών, σε συνδυασμό με τη βλαπτική επίδραση των λιπιδίων και της χοληστερίνης, ένα άτομο που καταναλώνει τακτικά κρέας έχει τριπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου σε σχέση με κάποιον που σπάνια τρώει κρέας. Επίσης, το κρέας αποτελεί πτωχή πηγή σημαντικών θρεπτικών συστατικών, όπως της βιταμίνης C. Στην πραγματικότητα περιλαμβάνει κυρίως πρωτεΐνες και λίπη. Για αυτόν τον λόγο, είναι μία από τις πλουσιότερες σε θερμίδες τροφές. Το στοιχείο αυτό μεταβάλλεται αυτόματα σε μειονέκτημα όταν η υπερκατανάλωσή του οδηγεί στην παχυσαρκία. Οι χορτοφάγοι ισχυρίζονται ότι η απαραίτητη θερμιδική πρόσληψη μπορεί να εξασφαλιστεί από άλλες τροφές που δεν εκθέτουν τον οργανισμό στις βλαπτικές επιδράσεις του κρέατος. Τέλος, θεωρείται πλέον επαρκώς τεκμηριωμένος ο ρόλος του ζωικού λίπους για την εμφάνιση παθήσεων του καρδιαγγειακού συστήματος. Η επιλογή κρέατος με χαμηλότερα λιπαρά ή ψαριών δεν φαίνεται να πείθει τους χορτοφάγους, οι οποίοι μας καλούν να συγκρίνουμε την περιεκτικότητα λίπους στα φασόλια (της τάξης του 4%) με τροφές αυτής της ομάδας:
- Άπαχο μοσχαρίσιο κρέας: 28%
- Στήθος κοτόπουλου χωρίς την πέτσα: 23%
- Ψάρια: 10% έως και άνω του 50% σε ορισμένα ψάρια

Τι περιλαμβάνει ένα χορτοφαγικό πρότυπο διατροφής;

Το πλέον αυστηρό χορτοφαγικό πρότυπο διατροφής περιλαμβάνει την κατανάλωση μόνο δημητριακών, λαχανικών, φρούτων και οσπρίων. Άλλοι χορτοφάγοι συμπληρώνουν τη διατροφή τους με αυγά και μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά προϊόντα. Ο Δρ Neal Barnard, ο οποίος είναι πρόεδρος του μη κερδοσκοπικού ιατρικού οργανισμού «Physicians Committee for Responsible Medicine» στις ΗΠΑ, αναφέρει ότι δεν υπάρχει κάποιος ουσιαστικός λόγος να περιλαμβάνετε το κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα στο διαιτολόγιό σας. Στηρίζει την άποψή του προσθέτοντας ότι οι συγκεκριμένες τροφές είναι πλούσιες σε χοληστερίνη και λιπίδια και μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν από υγιεινότερα τρόφιμα (όπως τα προϊόντα σόγιας). «Τα φασόλια, το ρύζι και η βρώμη είναι επαρκείς πηγές πρωτεϊνών εάν προβληματίζεστε σχετικά με τη στέρηση των πρωτεϊνών του κρέατος», λέει χαρακτηριστικά. Στην περίπτωση που ανησυχείτε για το ασβέστιο, ο Δρ Barnard ισχυρίζεται ότι τα πράσινα λαχανικά και τα φασόλια αποτελούν καλύτερες πηγές από το γάλα, καθώς παρέχουν ταυτόχρονα αντιοξειδωτικές ουσίες και φυτικές ίνες. Για να είναι σίγουρο ότι κάποιος, ο οποίος ακολουθεί ένα χορτοφαγικό πρότυπο, προσλαμβάνει όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, οι ειδικοί συνιστούν την ταυτόχρονη λήψη ενός πολυβιταμινούχου συμπληρώματος.

Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να αρχίσετε να τρέφεστε σύμφωνα με ένα χορτοφαγικό πρότυπο;

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνετε, εάν αποφασίσατε να γίνετε χορτοφάγοι, είναι να συμβουλευθείτε τον ιατρό σας. Με την προϋπόθεση ότι δεν συντρέχει κάποιος ιατρικός λόγος για να μην υλοποιήσετε την απόφασή σας, ορισμένοι συνιστούν η μετάβαση να γίνεται άμεσα. Δηλαδή, να μην μεσολαβεί μια περίοδος σταδιακής διακοπής της κατανάλωσης κρέατος και αντικατάστασής του από φυτικές τροφές. Εντός τριών εβδομάδων, οι γευστικές σας προτιμήσεις αναμένεται να έχουν προσαρμοστεί στο νέο πρότυπο διατροφής και πιθανώς να έχετε χάσει και μερικά κιλά.

Τα επιχειρήματα των χορτοφάγων δεν έχουν μείνει αναπάντητα

Παρόλα που - όπως αναφέρθηκε - πολλές μελέτες έχουν επιβεβαιώσει τη βλαπτική επίδραση των ζωικών λιπαρών, ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν ότι το πρόβλημα τελικά προκύπτει ως συνέπεια της ποσοτικής υπέρβασης της απαραίτητης πρόσληψης αυτών των συστατικών. Ισχυρίζονται ότι ένα χορτοφαγικό πρότυπο απέχει από το να είναι ιδανικό για την υγεία ακριβώς επειδή στερεί από τον οργανισμό τα ζωικά λιπαρά. Αντίθετα από την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη στον κόσμο, τα κορεσμένα λιπαρά των ζωικών τροφών δεν είναι ούτε άχρηστα ούτε επιβλαβή, εφόσον τα προσλαμβάνουμε χωρίς διατροφικές υπερβολές. Χαρακτηριστικά, οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα κορεσμένα λιπαρά ενισχύουν τη λειτουργικότητα του ανοσοποιητικού συστήματος και συμμετέχουν στην επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων. Με αυτή την έννοια όχι μόνο δεν προκαλούν καρκίνο, αλλά μας προστατεύουν από τις κακοήθεις νεοπλασίες. Επίσης, συμβάλλουν στην καλή λειτουργία των υποδοχέων της μεμβράνης των κυττάρων, συμπεριλαμβανομένων αυτών της ινσουλίνης. Έτσι ασκούν μια αντιδιαβητική δράση. Οι πνεύμονες χρειάζονται τα κορεσμένα λιπαρά για να λειτουργήσουν σωστά. Πιθανώς το στοιχείο αυτό ερμηνεύει τη μικρότερη συχνότητα άσθματος σε παιδιά που τρέφονται με πλήρες γάλα και βούτυρο, αντί με γάλα χαμηλών λιπαρών και μαργαρίνη. Ακόμα τα κορεσμένα λιπαρά συμμετέχουν στη λειτουργία των νεφρών και στη σύνθεση των ορμονών. Παραπάνω από το 50% των λιπαρών στον εγκέφαλο είναι κορεσμένα. Συνεπώς, τα κορεσμένα λιπαρά είναι σημαντικά για τη λειτουργία και του νευρικού συστήματος. Τέλος, οι ουσίες αυτές έχουν μια επιπλέον θετική επίδραση στον οργανισμό καταστέλλοντας τη φλεγμονή.

Ερευνητές του ιδρύματος Weston A. Price στις ΗΠΑ θεωρούν ότι ο άνθρωπος χρειάζεται τις ζωικές τροφές για να βρίσκεται σε καλή κατάσταση η υγεία του. Αναφέρουν ότι ένα αυστηρό χορτοφαγικό πρότυπο σταδιακά θα προκαλέσει διαταραχές στον οργανισμό. Αντίθετα, ένα πρότυπο διατροφής, το οποίο περιλαμβάνει αποκλειστικά αυγά, μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά προϊόντα, βιολογικά λαχανικά, φρούτα, δημητριακά, όσπρια και ξηρούς καρπούς, μπορεί να είναι κατάλληλο μόνο για ορισμένους ανθρώπους. Αν και οι χορτοφάγοι υποστηρίζουν ότι δεν χρειάζονται το κρέας για να προσλάβουν τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που παρουσιάζουν δυσκολία στην απορρόφηση βιταμινών, ιχνοστοιχείων, πρωτεϊνών και άλλων συστατικών από τις φυτικές τροφές. Ειδικά αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να προσλαμβάνουν μεγαλύτερο ποσοστό θρεπτικών συστατικών από ζωικές τροφές. Επιπρόσθετο επιχείρημα αποτελεί ότι ο άνθρωπος πάντα κατανάλωνε φυτικές αλλά και ζωικές τροφές. Η εμφάνιση διατροφικών ανεπαρκειών σε χορτοφάγους επιβεβαιώνει ότι η κατανάλωση φυτικών τροφών πρέπει πάντα να συμπληρώνεται από μια - έστω και περιορισμένη - πρόσληψη ζωικών συστατικών.

Τελικά ... ήρθε η ώρα να γίνετε χορτοφάγοι;

Εάν όλα αυτά τα επιστημονικά ευρήματα σας δημιούργησαν μεγαλύτερη σύγχυση σχετικά με αυτό το ερώτημα, τουλάχιστον χρήσιμο θα ήταν να γνωρίζετε ότι δεν είστε οι μόνοι. Άλλωστε, πρώτοι από όλους, οι ίδιοι οι ερευνητές δεν έχουν καταφέρει να διατυπώσουν μια οριστική απάντηση για το θέμα. Σκεφθείτε, για παράδειγμα, τον σακχαρώδη διαβήτη. Ενώ επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι οι χορτοφάγοι είναι λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν διαβήτη, υπάρχουν βιολογικοί μηχανισμοί βάσει των οποίων μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι τα κορεσμένα λιπαρά των ζωικών τροφών έχουν αντιδιαβητική δράση.
Πολλές από τις πληροφορίες, που αφορούν τη διατροφή, είναι αντικρουόμενες. Όμως, ενώ οι ερευνητές συνεχίζουν να επιχειρηματολογούν για το εάν η χορτοφαγία είναι υγιεινή ή επιβλαβής, υπάρχει ένα δεδομένο που κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει: κάθε άνθρωπος πρέπει να ακολουθεί το πρότυπο διατροφής που θωρακίζει καλύτερα την υγεία του. Δηλαδή, η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται τελικά με εξατομικευμένα κριτήρια. Η αξιολόγηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε ανθρώπου από έναν ειδικό στη διατροφή, ίσως να δίδει την πληρέστερη απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Τουλάχιστον μέχρι η επιστημονική έρευνα να καταλήξει σε οριστικά συμπεράσματα.

No comments: