ΣΠΙΝΘΗΡΟΓΡΑΦΗΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

Το σπινθηρογράφημα του μυοκαρδίου αποσκοπεί στον έλεγχο της αιμάτωσης των τοιχωμάτων της καρδιάς υπό συνθήκες κόπωσης και ηρεμίας. Πραγματοποιείται για τη διάγνωση καρδιολογικών νοσημάτων ή την παρακολούθηση ασθενών με γνωστή στεφανιαία νόσο, καρδιακές αρρυθμίες ή άλλες καρδιοπάθειες. Διάφορα συμπτώματα, όπως είναι ο πόνος στον θώρακα ή η δύσπνοια, μπορεί να προκαλούνται από την ύπαρξη στεφανιαίας νόσου. Αρκετά συχνά, η σπινθηρογραφική μελέτη εφαρμόζεται για τη διερεύνηση τέτοιων κλινικών εκδηλώσεων όταν η απλή δοκιμασία κόπωσης δεν οδηγεί σε ασφαλή συμπεράσματα.

Τα στεφανιαία αγγεία είναι υπεύθυνα για την αιμάτωση της καρδιάς εξασφαλίζοντας την τροφοδοσία των κυττάρων με οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά. Η στεφανιαία νόσος προκύπτει όταν μειώνεται το εύρος των στεφανιαίων αγγείων εξαιτίας της συσσώρευσης βλαπτικών παραγόντων στο εσωτερικό τους (αθηροσκλήρωση). Χωρίς αντιμετώπιση, η διαδικασία αυτή οδηγεί στην πλήρη απόφραξη του αγγείου.

Η εξέταση περιλαμβάνει τη διενέργεια απλής δοκιμασίας κόπωσης (test κοπώσεως) που ακολουθείται από τη λήψη εικόνων με χρήση ειδικής κάμερας (γ-κάμερα). Έτσι, αποκαλύπτονται περιοχές του μυοκαρδίου που αιματώνονται ανεπαρκώς σε συνθήκες αυξημένων απαιτήσεων (ισχαιμία) ή περιοχές νέκρωσης του καρδιακού μυός (έμφραγμα του μυοκαρδίου). 

Προετοιμασία για την εξέταση

Η φαρμακευτική αγωγή είναι πιθανό να πρέπει να τροποποιηθεί, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού. Οι εξεταζόμενοι συνιστάται να αποφεύγουν το κάπνισμα και την κατανάλωση υγρών που περιέχουν καφεϊνη (καφές, τσάι, ποτά cola). Επίσης, δεν πρέπει να καταναλώνουν στερεές τροφές για 3 - 4 ώρες πριν την εξέταση. Τέλος, είναι σκόπιμη η επιλογή άνετων ρούχων και υποδημάτων την ημέρα της εξέτασης.

Την ημέρα της εξέτασης

Οι εξεταζόμενοι πρέπει να φθάνουν στο τμήμα όπου θα πραγματοποιηθεί η εξέταση έχοντας μαζί τους το βιβλιάριο υγείας και το παραπεμπτικό ηλεκτρονικής συνταγογράφησης από τον θεράποντα ιατρό. 

Αρχικά, ο ιατρός του τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής θα ζητήσει από τον εξεταζόμενο να αναφέρει στοιχεία του ιστορικού υγείας του και θα τον εξετάσει κλινικά - κυρίως ως προς πιθανές εκδηλώσεις και αντικειμενικά ευρήματα του καρδιαγγειακού συστήματος. Για την ευκολότερη και πληρέστερη λήψη του ιστορικού, οι ασθενείς πρέπει να προσκομίζουν όλα τα στοιχεία που διαθέτουν σχετικά με το υπό μελέτη καρδιολογικό πρόβλημα, όπως είναι:
1. Γνωματεύσεις ή ενημερωτικά σημειώματα προηγουμένων νοσηλειών (ειδικά έαν έχουν υποστεί έμφραγμα του μυοκαρδίου).  
2. Εκθέσεις στεφανιογραφικού ελέγχου (στεφανιογραφίες), αγγειοπλαστικών (εισαγωγή stent) ή χειρουργικών επεμβάσεων (by-pass) στις οποίες έχουν υποβληθεί.
3. Προηγούμενα σπινθηρογραφήματα μυοκαρδίου.
4. Δοκιμασίες (test) κοπώσεως.
5. Υπερηχογραφήματα (triplex) καρδιάς. 
6. Καρδιογραφήματα.
7. Πρόσφατες αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις.
8. Εφαρμοζόμενη φαρμακευτική αγωγή (εάν ο εξεταζόμενος δεν γνωρίζει τις ονομασίες των φαρμάκων που λαμβάνει, είναι σκόπιμο να φέρει μαζί του τις συσκευασίες του).

Σημειώνεται ότι ο ιατρός του τμήματος πρέπει να ενημερώνεται εάν ο εξεταζόμενος πάσχει από βρογχικό άσθμα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), γαστρο-οισοφαγική παλινδρόμηση ή διαφραγματοκήλη. Επίσης, είναι σκόπιμο να αναφέρει ο εξεταζόμενος οποιαδήποτε άλλη παθολογική κατάσταση, από την οποία πάσχει, ή παλαιότερες εισαγωγές σε νοσοκομείο. Σε κάθε περίπτωση, οι γυναίκες πρέπει να αναφέρουν ότι υπάρχει πιθανότητα να βρίσκονται σε κατάσταση εγκυμοσύνης (η κύηση αποτελεί βασική αντένδειξη για την πραγματοποίηση σπινθηρογραφικών μελετών). 

Δοκιμασία κόπωσης

Για την πραγματοποίηση της εξέτασης είναι απαραίτητο να λειτουργήσει η καρδιά σε συνθήκες αυξημένων αναγκών. Μπορεί να επιλεγεί η άσκηση σε κυλιόμενο τάπητα ή σε στατικό ποδήλατο. Ένας από τους λόγους που ζητούνται τα ανωτέρω στοιχεία του ιστορικού και διεξάγεται η κλινική εξέταση του ασθενούς είναι ο καθορισμός του τρόπου και της έντασης της κόπωσης, στην οποία μπορεί να υποβληθεί ο εξεταζόμενος. Εάν ο εξεταζόμενος δεν μπορεί να ασκηθεί επαρκώς ή υπάρχουν αντενδείξεις για την εφαρμογή σωματικής άσκησης, είναι δυνατή η εκτέλεση φαρμακολογικής δοκιμασίας με τη χορήγηση ειδικού φαρμάκου.

Η συνήθης διαδικασία περιλαμβάνει την εκτέλεση της δοκιμασίας σε κυλιόμενο τάπητα. Οι απαιτήσεις ως προς την ταχύτητα και την κλίση του τάπητα είναι χαμηλές στα αρχικά στάδια, οπότε η πλειοψηφία των εξεταζομένων μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτές.
Με την πρόοδο των σταδίων η κλίση και η ταχύτητα αυξάνονται. Κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας καταγράφεται συνεχώς το ηλεκτροκαρδιογράφημα και λαμβάνεται - ανά τακτά χρονικά διαστήματα - η αρτηριακή πίεση. Η διάρκεια της δοκιμασίας εξαρτάται από τη φυσική κατάσταση και τα συμπτώματα του ασθενούς. Ιδανικά, ο εξεταζόμενος ασκείται για 8 - 12 λεπτά ώστε να παρακολουθηθεί επαρκώς η καρδιακή λειτουργία. Διακόπτεται όταν έχει επιτευχθεί ο επιθυμητός στόχος (βάσει της καρδιακής συχνότητας και της αρτηριακής πίεσης) ή εάν ο εξεταζόμενος αναφέρει συμπτώματα ή / και υπάρχουν ευρήματα στο ηλεκτροκαρδιογράφημα που δεν επιτρέπουν τη συνέχισή της. Στα πιθανά συμπτώματα περιλαμβάνονται μέτριος ή σοβαρός πόνος στον θώρακα, δύσπνοια ή αίσθημα ζάλης. Επίσης, η δοκιμασία μπορεί να διακοπεί εάν η αρτηριακή πίεση αυξηθεί ή μειωθεί σημαντικά και στις περιπτώσεις που καταγραφούν ορισμένα παθολογικά ηλεκτροκαρδιογραφικά σημεία. Τη στιγμή της μέγιστης κόπωσης χορηγείται στον εξεταζόμενο μία φαρμακευτική ουσία (ραδιοφάρμακο), η οποία φέρεται με την κυκλοφορία του αίματος στην καρδιά και καθιστά εφικτή την απεικόνιση της αιμάτωσης του μυοκαρδίου. 

Σε συγκεκριμένες αντενδείξεις για την εφαρμογή άσκησης σε κυλιόμενο τάπητα, υπάρχει η δυνατότητα φαρμακολογικής κόπωσης της καρδιάς μετά από χορήγηση ειδικού φαρμάκου (αδενοσίνη, διπυριδαμόλη). Οι ουσίες αυτές προκαλούν αύξηση της ροής του αίματος στην καρδιά θέτοντας συνθήκες τεχνητής κόπωσης. 

Λήψη εικόνων (σπινθηρογράφηση)

Η εξέταση περιλαμβάνει τη λήψη δύο σειρών εικόνων, εκ των οποίων η πρώτη παρέχει πληροφορίες για την αιμάτωση της καρδιάς όταν οι απαιτήσεις είναι αυξημένες και η δεύτερη αντικατοπτρίζει την αιμάτωση κατά την ηρεμία. Συγκεκριμένα, σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά την ολοκλήρωση της δοκιμασίας, λαμβάνονται εικόνες της καρδιάς σε συνθήκες κόπωσης. Για τη σπινθηρογράφηση ο εξεταζόμενος ξαπλώνει στο κρεβάτι της γ-κάμερας. Σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή μετά τη λήψη των πρώτων εικόνων χορηγείται το ραδιοφάρμακο για δεύτερη φορά. Ακολούθως, μετά από περίοδο αναμονής λαμβάνεται η δεύτερη σειρά εικόνων που αντιστοιχούν στις συνθήκες ηρεμίας.

Μετά την εξέταση

Το σπινθηρογράφημα μυοκαρδίου σε κόπωση και ηρεμία ολοκληρώνεται αφού ληφθεί η δεύτερη σειρά εικόνων της καρδιάς σε συνθήκες ηρεμίας. Ο εξεταζόμενος μπορεί να επιστρέψει στις συνήθεις δραστηριότητες για το υπόλοιπο της ημέρας. Ωστόσο, συνεχίζεται η εκπομπή ακτινοβολίας μέχρι να αποβληθεί πλήρως το ραδιοφάρμακο από τον οργανισμό. Για αυτόν τον λόγο, είναι ιδιαίτερα σημαντική η τήρηση των εξής οδηγιών:
- Οι εξεταζόμενοι δεν πρέπει να έρχονται σε κοντινή επαφή με γυναίκες σε κατάσταση εγκυμοσύνης ή άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών για τις επόμενες 48 ώρες. Πρακτικά, εάν μένουν στο ίδιο σπίτι με ένα τέτοιο άτομο πρέπει να αποφύγουν την παραμονή στο ίδιο δωμάτιο (π.χ. να φάνε στο ίδιο τραπέζι, να παρακολουθήσουν μαζί τηλεόραση) για το ανωτέρω χρονικό διάστημα.
- Το ραδιοφάρμακο αποβάλλεται με τα ούρα και η συχνή ούρηση επιταχύνει την απομάκρυνσή του από τον οργανισμό. Για αυτόν τον λόγο, η κατανάλωση αυξημένης ποσότητας υγρών από τον εξεταζόμενο τις πρώτες ημέρες μετά την εξέταση προάγει την αποβολή του ραδιοφαρμάκου και συνιστά μέτρο περιορισμού της ακτινικής επιβάρυνσης. 
- Εάν το σπίτι ή το διαμέρισμα του εξεταζομένου έχει δύο τουαλέτες, είναι σκόπιμο να επιλέγει τη μία για αποκλειστική χρήση τις επόμενες δύο ημέρες. Πρέπει να τραβάει δύο φορές το καζανάκι μετά τη χρήση της τουαλέτας.

Πιθανοί κίνδυνοι από τη διεξαγωγή της εξέτασης

Το σπινθηρογράφημα μυοκαρδίου σε κόπωση και ηρεμία αποτελεί γενικά μία ασφαλή διαδικασία και η εμφάνιση επιπλοκών είναι σπάνια. Ωστόσο, όπως και κάθε άλλη ιατρική διαδικασία συνδέεται με ορισμένους κινδύνους:
- Αλλεργικές αντιδράσεις: ο εξεταζόμενος μπορεί να εκδηλώσει μία αλλεργική αντίδραση σε φαρμακευτικούς παράγοντες που χορηγούνται για την ολοκλήρωση της μελέτης.
- Πτώση της αρτηριακής πίεσης: Η αρτηριακή πίεση μπορεί να μειωθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά την ολοκλήρωση της άσκησης. Η πτώση αυτή καθίσταται αντιληπτή από τον εξεταζόμενο ως αίσθημα ζάλης. Συνήθως, η αρτηριακή πίεση αποκαθίσταται αυτόματα με την πάροδο ολίγων λεπτών από τη λήξη της δοκιμασίας.
- Καρδιακές αρρυθμίες. Η εκδήλωση διαταραχών του καρδιακού ρυθμού ως συνέπεια της άσκησης υποχωρεί ταχέως μετά τη διακοπή της δοκιμασίας. Απειλητικές για τη ζωή αρρυθμίες είναι σπάνιες και κατά κανόνα παρατηρούνται σε άτομα με σοβαρή καρδιοπάθεια.
- Καρδιακό επεισόδιο. Αν και εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο, δεν αποκλείεται η εμφάνιση ενός εμφράγματος του μυοκαρδίου κατα τη διάρκεια της κόπωσης.

Ειδικά σε ασθενείς που υποβάλλονται σε φαρμακολογική δοκιμασία (αντί σωματικής άσκησης) μπορεί να εμφανισθεί καυστικό αίσθημα ή πόνος στον θώρακα. Παρόλο που τα συμπτώματα αυτά είναι συνήθως παροδικά, οι ασθενείς πρέπει να ενημερώνουν τον ιατρό για την εμφάνισή τους.

Σημασία των αποτελεσμάτων της εξέτασης

Τα ευρήματα της εξέτασης είναι δυνατό να ταξινομηθούν στις εξής γενικές κατηγορίες:
1. Φυσιολογική αιμάτωση στην κόπωση και στην ηρεμία. Η ύπαρξη στεφανιαίας νόσου θεωρείται απίθανη, οπότε δεν απαιτούνται περαιτέρω εξετάσεις.
2. Φυσιολογική αιμάτωση στην ηρεμία αλλά όχι στην κόπωση. Η ανάδειξη διαταραχής της αιμάτωσης σε μία περιοχή του μυοκαρδίου κατά την κόπωση υποδεικνύει ότι ένα ή περισσότερα στεφανιαία αγγεία παρουσιάζουν στένωση.
3. Διαταραχές της αιμάτωσης στην κόπωση και στην ηρεμία. Σε αυτή την περίπτωση τμήματα της καρδιάς δεν αιματώνονται ικανοποιητικά εξαιτίας σοβαρής στεφανιαίας νόσου ή παλαιοτέρου εμφράγματος του μυοκαρδίου.
4. Απουσία πρόσληψης του ραδιοφαρμάκου σε τμήματα της καρδιάς. Τα συγκεκριμένα τμήματα του μυοκαρδίου αντιστοιχούν σε περιοχές που έχουν υποστεί μόνιμες βλάβες εξαιτίας προηγουμένου εμφράγματος (σχηματισμός ουλής).

Εάν η σπινθηρογραφική μελέτη αναδεικνύει διαταραχές της αιμάτωσης σε τμήματα του μυοκαρδίου, ο ιατρός μπορεί να αποφασίσει ότι χρειάζεται η διενέργεια στεφανιογραφίας. Με τη στεφανιογραφία ελέγχεται άμεσα η βατότητα των στεφανιαίων αγγείων και αναλόγως της σοβαρότητας της στεφανιαίας νόσου μπορεί να εκτελεσθεί αγγειοπλαστική (εισαγωγή stent) ή να παραπεμφθεί ο ασθενής για χειρουργική αντιμετώπιση (by-pass).